`Het kind in hem schreeuwde om liefde'

Christopher Welles is opgetogen dat er meer inzicht komt in de omstreden werkwijze van haar vader Orson Welles. ,,Er is een simpele reden voor het feit dat hij zijn films nooit voltooide.''

Het 58e Filmfestival Locarno wijdde afgelopen week een retrospectief aan de 20 jaar geleden overleden regisseur Orson Welles. Hij is de maker van Citizen Kane (hij was toen pas 25), een film die nog steeds op toptien lijstjes van filmcritici staat als een van de beste en meest invloedrijke films van de twintigste eeuw. Welles was een alleskunner: hij acteerde, schilderde, regisseerde, was manager van een eigen theatergezelschap, radiomaker, columnist en amateur goochelaar. Ondanks zijn reputatie als genie werden filmprojecten hem door studiobazen in Hollywood uit handen genomen en werd hem het werken lastig gemaakt. Eind jaren veertig vertrok hij dan ook naar Europa, waar hij in vele landen projecten van de grond probeerde te krijgen. Welles maakte veel films niet af, wat hem de reputatie bezorgde onverantwoordelijk te zijn. In de workshops die elke dag tijdens het retrospectief werden gehouden, was veel van dit onaffe materiaal te zien en werd het beeld van Welles als grillig en lastig keer op keer bijgesteld. Welles oudste dochter Christopher (uit zijn eerste huwelijk) was er elke dag als toehoorder bij. Ze leidde films in en vandaag houdt ze een presentatie over The Mercury Wonder Show, een van de projecten van Welles waarover tot nog toe weinig bekend was.

Dit is het grootste retrospectief ooit gewijd aan uw vader Orson Welles, zijn er dingen bij die u nog nooit heeft gezien?

,,Er zijn veel dingen die ik nog niet kende, inclusief de documentaires over de producties van mijn vader in de Europese landen waarin hij lang gewoond en gewerkt heeft, zoals The Other Side of Welles, over zijn band met Kroatië. Het is voor mij emotionerend om te zien. Het is het wonder van film: iemand nog levend zien die al twintig jaar dood is.''

Dit retrospectief biedt een nieuw gezichtspunt op zijn Europese carrière en werk voor televisie.

,,Het is de hoogste tijd dat de feiten boven tafel komen, er zijn veel misverstanden over mijn vader: dat hij onverantwoordelijk met geld was, het over de balk smeet, altijd zijn budget overschreed en films nooit voltooide. Eindelijk komt hier de waarheid aan het licht. Uit onderzoek door filmhistorici en critici blijkt dat It's all True [een onaf project uit 1942, AW] niet gigantisch over zijn budget heenging, zoals altijd beweerd werd, maar er juist onder bleef. En Macbeth (1948) maakte hij vrijwel voor niets in 23 dagen. De biografen die keer op keer schrijven dat hij niet in staat was ook maar één film af te krijgen vergeten te vermelden dat daar een simpele reden voor was: producenten gingen failliet, er met het geld vandoor of het geld raakte op voordat de film af was.

,,De onaffe projecten waarvan hier nu fragmenten of werkkopieën te zien zijn, bieden inzicht in zijn werkmethoden en creatieve proces. Als schrijfster begrijp ik dat hij nooit tevreden was en dat een werk door verschillende fases gaat voordat je weet wat je wilt. Je hebt niet meteen de juiste structuur, je moet experimenteren, dingen uitproberen voordat je weet wat de beste manier is om iets te doen.

,,Mijn vader was een puur kunstenaar. Hij werkte voor de kunst, niet uit financieel belang of zucht naar roem.''

,,Het spel `als-dan' is een treurig spel om te spelen, maar ik heb me vaak afgevraagd: wat als hij geboren was in Europa in plaats van Amerika? Het is onfortuinlijk dat hij geboren is in een land dat geen respect voor kunst heeft. Daarom verliet hij Amerika en ging in vrijwillige ballingschap in Europa.''

Iedereen heeft een idee over wie uw vader was, wat zijn persona is. Hoe kijkt u tegen hem aan?

,,Het zou een paar dagen duren om die vraag bevredigend te beantwoorden. Hij was zo complex. Je kunt er boeken vol over schrijven, wat dan ook is gebeurd. Ik vind het fantastisch dat 20 jaar na zijn dood mensen nog steeds gefascineerd zijn door hem en zijn werk, er over praten, discussiëren en er ruzie over maken.

U heeft zelf ook een boek over hem geschreven.

,,Vlak na zijn dood heb ik allerlei dingen op papier gezet: verhalen, gedichten en herinneringen. Mensen uit mijn omgeving waren daar enthousiast over en moedigden mij aan het uit te geven. Het uiteindelijke boek The Movie Director, een privé-uitgave, is het portret van een fictieve regisseur die veel trekjes heeft van mijn vader. In een van de workshops las ik het fragment voor waarin gevraagd wordt naar wie de regisseur nu eigenlijk écht was, wat zijn ware aard is. Het gaat als volgt:

But who he really was insidewell, even I am mystified, though I've a theory that great men grow backwards. As they gain in years and grow into their brains, the hungering child within cries ever louder: `Hold me! Feed me! Love me!' So it was with him.''