De 6 beste boeken voor het overdekte terras

Een echt vakantieboek is dik, spannend en goedkoop. Gert-Jan de Vries koos de beste recente midprice-thrillers

1 Het ware zomerboekgevoel laat zich ontleden tot twee principes: VVW en LL, voluit: Veel Voor Weinig en Liefst Lichtgewicht. Het is immers leesvoer voor dagen zo niet weken, dient in een altijd te kleine rugzak of kofferbak te passen en raakt het onderweg niet zoek, dan komt het vol wijnvlekken, zandkorrels en factor 12 terug. VVW en LL dus, zowel uit zuinigheid als uit gretigheid, en uiteraard ZK – zonder kwaliteitsverlies.

Een pocket die juichend door de test komt is het betrekkelijk trage De Terechtstelling, van Val McDermid. Het voorlopige hoogtepunt uit het veelbekroonde, veelgelezen en veelverfilmde oeuvre van de Schotse thrilleriste speelt zich af in Scardale, een dusdanig achterlijk gehucht dat het dankzij inteelt niet meer dan drie achternamen telt. De Terechtstelling draait om wraak en vergevingsgezindheid, domheid, vasthoudendheid, rechtvaardigheidsgevoel, macht en machteloosheid, kortom, om het merendeel van de riedel die je als lezer bij een stevig misdaadonderzoek verwacht.

Misdaadonderzoek, een detective dus, in de tamelijk ouderwetse zin des woords, want McDermid laat hier nog geen forensisch specialisten optreden. Ze plaatst het kernverhaal zelfs in 1963, toen in het Verenigd Koninkrijk de doodstraf nog bestond.

Als er in Scardale een dertienjarig meisje wordt vermist, komt de politie uit het nabijgelegen stadje onderzoek doen. Ze stuiten op de onwil van de dorpsbevolking en het onbegrip van de bewoner van het grote huis, dat wil zeggen de landeigenaar en dientengevolge werkgever van het dorp. Dit hoofd van de feodale piramide woont er pas kort; hij verwierf de grond en het huis uit een erfenis, trouwde al snel met een weduwe uit het dorp en bezorgde zodoende het meisje dat nu is verdwenen een nieuw en rijker leven.

De fanatieke politiemensen weten de gunst van de bevolking enigszins te winnen en slagen erin klaarheid in de zaak te brengen, hoewel het lijk van het meisje nooit wordt gevonden. Tot zover het onderzoek dat een zeer onderhoudend en intrigerend ietwat Agatha Christie-achtig verhaal vormt.

Het boek is dan echter pas halverwege en de trukendoos van McDermid blijkt nog veel meer moois te bevatten. Wat volgt is een stuk Grisham, een rechtzitting met pleitredes en een requisitoir, eindigend in de onaangenaam gedetailleerd beschreven terechtstelling van de vermeende dader.

En nog blijkt het luik onder de lezers verder open te kunnen klappen, want McDermid heeft de roman geschreven als een boek in een boek en na de afhandeling van de kwestie die in 1963 plaatsvond schakelt ze over naar het heden, waarin een journaliste het boek schrijft dat je als lezer net uit hebt. Een beetje Hugo Claus, dus? Welja.

Uiteraard gaat de hele geschiedenis in de beste thrillertraditie vervolgens nogmaals over de kop, zodat we alleen in dit ene omvangrijke boek al vier genres kunnen onderscheiden: een `whodunnit', een legal thriller, een postmoderne Drosteroman en een psychologische thriller.

Voorwaar een zeer solide geconstrueerde, ontroerende en verrassende roman van een van de grootmeesteressen van het genre en dat voor de prijs van de gemiddelde fles drinkbare wijn uit de campingwinkel. Voorbeeldig qua VVW en LL, en reuze ZK.

2 `Er ligt alweer een juffrouw in het trapportaal', schreef Drs. P. ooit over een moordlustige kamerbewoner. Queen of crime Ruth Rendell behandelt zo'n zelfde geval: `[hij] stak zijn vinger door de spleet in haar hals, een spleet die iedere keer als hij haar vermoordde, wijder werd'. Onder de medekamerbewoners van De Bezeten Minnaar (A.W. Bruna, 176 blz., €10) zijn verschillende (buiten)echtelijke ontwikkelingen gaande en een van hen schrijft een verhelderend proefschrift over psychopatisch gedrag. Een briljante melange. Betere psychologische thrilleratuur dan dit bestaat er niet.

3 Wat gebeurt er als een Britse supersoldaat afzwaait bij de SAS? Twee ervan zijn in elk geval aan het schrijven geslagen: Andy McNab en Chris Ryan. En waar schrijven ze over: over wat andere SASsers na hun veertigste doen: huurlingenwerk. Met veel oog voor (en kennis van) details beitelt Ryan in Hebzucht (De Boekerij, 288 blz., € 12,50) de lefgozerige aanval van Matt Browning en zijn team op nota bene Al Qaeda. Geen metrolectuur.

4 Veel mooie Nederlandse thrillers met campingkorting dit jaar, onder andere van René Appel en Tomas Ross, maar Chris Rippen spant de kroon. Drie thrillers (Playback – bekroond met de Gouden Strop, Baltische connecties – Gouden Strop-nominatie, en Sporen) in één band onder de nostalgische titel Misdaad in Triplo (De Geus, 698 blz., €15). Rippen schrijft met recht `literaire' thrillers, buitenstaandersliteratuur oftewel romans waarin de ietwat eenzame hoofdpersonen onbedoeld in steeds dreigender avonturen belanden. Europees kaliber, zeer VVW en LL.

5 Klinisch psycholoog Joe O'Loughlin is zowel jager als prooi in De Verdenking (Cargo, 426 blz. €12,50), een lange en complexe speurtocht door Engeland. Michael Robotham waagde het een ik-verteller met Parkinson de hoofdrol te gunnen in zijn debuutroman. Joe moet het hebben van zijn psychologische kennis en vaardigheden en zijn doorzettings- en improvisatievermogen, maar Robotham buit ondertussen Joes handicaps volledig uit ter verhoging van de spanning.

6 Groene Vrijdag (Anthos, 288 blz., €10) is de spectaculaire cartoonachtige thriller waarmee Elvin Post als eerste debutant in 2004 de Gouden Strop won. Winston Malone besluit zijn geldnood op te lossen door een overval te plegen. Zo belandt hij in het criminele circuit en in een hilarische mallemolen van post (sic)-Tarantinogeweld. Inmiddels zijn de filmrechten van het boek verkocht; volgens het ANP wordt er een Engelstalige film van gemaakt die in New York wordt opgenomen. Acteurs en regisseur zijn nog niet bekend.

Val McDermid, De Terechtstelling (vertaald door Sophie Brinkman), Luitingh-Sijthoff, Poema Pocket, 445blz., €7,98

    • Gert Jan de Vries