`Verdonk aan eigen ambities ten onder'

De VNG wordt overstelpt met klachten van gemeenten over het asielbeleid. ,,Verdonk loopt het risico onder haar eigen ambities te bezwijken.''

Er zit een patroon in het gedrag van minister Verdonk (Vreemdelingenzaken en Integratie, VVD) merkt men op het hoofdkantoor van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) in Den Haag. ,,Ze is een daadkrachtig bestuurder met grote ambities'', zegt Wim Kuiper, directeur bij de VNG. ,,Maar ze mist de flexibiliteit om kritiek op de uitvoering van haar beleid op te pakken.''

De VNG wordt de laatste maanden overspoeld met telefoontjes en brieven van gemeenten die geen enkel vertrouwen meer hebben in de uitvoering van Verdonks asielbeleid. Vluchtelingen zwerven op straat, het is niet duidelijk hoe uitgeprocedeerde asielzoekers zonder uitreispapieren alsnog in aanmerking kunnen komen voor een verblijfsstatus. Bovendien hebben gemeenten nauwelijks zicht op de werkwijze van de Immigratie- en Naturalisatiedienst van Justitie, aldus Kuiper. ,,Een groot aantal gemeenten wordt geconfronteerd met ongemakken en onduidelijkheden hierover'', schreef de VNG in april in een brief aan de Tweede Kamer. Ook uitte ze toen kritiek op de vaak ,,ongelukkige momenten'' waarop uitgeprocedeerde asielzoekers die uitzetbaar zijn worden opgepakt en in bewaring worden gesteld.

De druk is inmiddels zo groot dat de VNG een commissie van drie `wijzen' instelt die de klachten moet onderzoeken en voorstellen voor verbetering moet doen. Kuiper: ,,We hebben de minister en de Tweede Kamer dit voorjaar voorgesteld gezamenlijk een klachtencommissie in te stellen, maar de minister voelde daar niets voor en de Tweede Kamer heeft het niet opgepakt.''

Feitelijk zegt de VNG dus het vertrouwen in het asielbeleid van Verdonk op.

,,De minister houdt zich niet aan haar afspraken. Ze had gemeenten een zogeheten `sluitende aanpak' in het vooruitzicht gesteld. Er zouden geen asielzoekers, uitgeprocedeerd of nog in een procedure, uit de opvang worden gezet. Gemeenten zien nu dat er juist steeds meer vluchtelingen op straat rondzwerven. Gemeentelijke instellingen en particuliere organisaties moeten in dat gat springen. Intussen krijgen ze ook nog kritiek van de minister. Ze beschuldigt gemeenten die uit eigen middelen noodopvang regelen ervan zo valse hoop te bieden aan asielzoekers. Gemeenten vinden dat ze een zorgplicht hebben.''

Wat is precies de taak van de commissie van `wijzen'?

,,We hebben inmiddels zo veel brieven en telefoontjes gekregen dat we het zelf niet meer kunnen overzien. Gaat het vooral om incidentele klachten of hebben we hier met structurele zaken te maken? Wat gaat er nu precies mis in de uitvoering van het asielbeleid? Dat moet goed onderzocht worden, voordat we aanbevelingen kunnen doen voor verbeteringen. Doordat we dit door bestuurders van naam en faam laten doen, hopen we dat de Tweede Kamer niet langer om onze kritiek heen kan en de minister dwingt de uitvoering van het beleid aan te passen.''

U overlegt regelmatig met de minister over de asielproblematiek. Waarom is het niet gelukt haar te overtuigen van een bijstelling van haar beleid?

,,Verdonk heeft grote ambities en die wil ze waarmaken. Ze houdt strak vast aan de door haar uitgestippelde koers. Zelfs naar kritiek van haar eigen ambtenaren luistert ze niet, is mijn indruk. Waarom weigerde ze anders om samen met ons de commissie van `wijzen' het asielbeleid te laten doorlichten? De nood bij veel gemeenten is hoog. En de vrees is dat er nog meer probleemgevallen bijkomen. Verdonk stopt binnenkort het leefgeld aan uitgeprocedeerde vluchtelingen die als minderjarige asielzoeker Nederland binnenkwamen en die inmiddels ouder dan achttien jaar zijn. Dat is zonder overleg met de VNG besloten. Bovendien oordeelde deze week de voorzieningenrechter dat illegale kinderen zelfstandig recht kunnen hebben op bijstand. Het is de zoveelste zaak die op het bordje van de gemeenten terecht komt. Dat weigert Verdonk te zien.''

Ze lijkt volgens u dus te struikelen over haar eigen ambities?

,,Dat risico zit er in. Voor haar asielbeleid, streng maar rechtvaardig, is een meerderheid in de Tweede Kamer. Maar dat draagvlak brokkelt af nu de uitvoering lijkt te falen. Datzelfde zie je gebeuren bij de nieuwe inburgeringswet. Alle migranten worden straks verplicht een inburgeringsexamen te doen. Gemeenten moeten deze mensen opsporen, hun inspanningen volgen en hen eventueel beboeten als ze binnen vijf jaar dat examen niet halen. Dat is een enorme bestuurslast. Ook hierbij zie je dat de Kamer het beleid van de minister steunt, maar dat het vertrouwen afneemt als gevolg van haar grote ambities. Minister Verdonk heeft grote moeite om de uitvoering van al haar plannen juridisch rond te krijgen.''

    • Froukje Santing