Een levensvatbare Palestijnse staat is een fictie

Veel Palestijnen denken dat na het vertrek van de joodse kolonisten Gaza snel tot bloei kan worden gebracht. Dat is een verkeerde perceptie die tot nieuwe problemen kan leiden, betoogt Leon de Winter.

De eenzijdige terugtrekking uit Gaza zal weinig veranderen aan het conflict tussen Israëliërs en Palestijnen. Wat ooit begonnen is als een beperkt regionaal conflict om territorium is al lang geleden uitgegroeid tot een oorlog met culturele en religieuze geledingen.

Voor veel Arabieren en moslims zijn Gaza en de West-Bank, gebiedjes die niet groter zijn dan een Nederlandse provincie, van kolossaal belang. Het dagelijkse lot van de Palestijnen, die door velen in de Arabisch-islamitische wereld worden geminacht, is daarbij vooral optisch van belang: het gaat om de betekenis van het conflict, om de symboolwerking en de gevolgen voor het zelfbeeld van Arabieren.

De meeste moslims in de wereld wijzen behalve op Irak en Tjsetjenië vooral op het tragische lot van Palestijnen wanneer naar de wortels van de `muslim rage' wordt gevraagd. De meest groteske beelden en cijfers figureren in verhalen over de behandeling van Palestijnen door Israëliërs. Vaak wordt daarbij het woord `genocide' gebruikt, ook al wijzen de cijfers erop dat de Palestijnen het snelst groeiende volk ter wereld zijn en dat er dus van genocide geen sprake kan zijn. Ook is het lastig om te accpeteren dat de bezette gebieden ten tijde van het Israëlische militaire bestuur sociaal-economisch en educatief de sprong naar de moderne tijd gemaakt hebben en dat vóór het uitbreken van de eerste intifada Israëliërs en Palestijnen vreedzaam samenleefden, zonder roadblocks.

Palestijnen hadden onder Israëlisch militair bestuur meer rechtszekerheid dan onder het chaotische en gecorrumpeerde regiem van de Palestijnse Autoriteit. Het is een vaststelling die verdrinkt in de verwoestende stortvloed van beelden en ficties die dagelijks door duizenden buitenlandse correspondenten en door hysterisch-antisemitische Arabische media over de wereld wordt uitgestort. Het cijfermateriaal rijmt niet met die perceptie, en de perceptie blijkt invloedrijker te zijn.

Het lijkt wel of westerse media zich generen voor de onthutsende ontwikkelingen in de Arabisch-islamitische wereld. Dag in dag uit verspreiden Arabisch-islamitische media verhalen over joden die in het geheim 9/11 of de aanslagen in Londen hebben georganiseerd of het drinkwater in de Palestijnse gebieden hebben vergiftigd.

Het gaat al lang niet meer om het grondgebied van Gaza of de West-Bank. Het gaat voor veel Arabieren en moslims over de vernietiging van de `joodse entiteit' op wat als heilige islamitische grond wordt beschouwd. Dit laatste is een notie die voor veel moslims van wezenlijk belang is: het land waar ooit de koran heerste, dient voor immer als islamitisch gebied te worden beschouwd. Het is een manier van denken die archaïsch en Arabisch-tribaal is, maar die als centraal idee in de koran wordt uitgedragen.

Zijn dit allemaal argumenten die tegen de terugtrekking uit Gaza pleiten? Ja, want veel Palestijnen zien in Gaza de eerste stap in het proces dat tot het einde van de staat Israël zal leiden. Dat betekent dat het conflict zal voortduren: na Gaza zal de West-Bank in het middelpunt van de aandacht komen, daarna Jeruzalem, en vervolgens het ultieme onoplosbare probleem van het `recht van terugkeer' van de nakomelingen van vluchtelingen van de Israëlische onafhankelijkheidsoorlog.

Desondanks moet die terugtrekking doorgaan. Een democratisch land kan niet een volk blijven overheersen dat die overheersing afwijst. Ook zonder Gaza en de West-Bank blijft Israël bestaan.

Israël is machtig genoeg om de druk van een gewelddadig Gaza te verdragen. Israël is ook machtig genoeg om het verlies van het grootste deel van de West-Bank te verwerken. En zelfs als Palestijnen daarna in hun eigen onmacht een verse bron van woede en frustratie zullen vinden die zij in de bussen, cafés en restaurants van Israël gaan uitzieken, zal Israël daaraan niet ten gronde gaan.

Alle cijfers zijn niet bij machte om de Palestijnen ervan te overtuigen dat een `levensvatbare Palestijnse staat' een oxymoron is: die twee stukjes grond, bevolkt door elkaar tegenstrevende clans, kunnen nooit een sociaal-economische basis vormen voor een rustige, ontwikkelde en democratische staat. De West-Bank heeft economisch en sociaal kansen als onderdeel van Jordanië, Gaza als deel van Egypte, maar als zelfstandige staat kunnen zij slechts mislukken. Hun perceptie vertelt de Palestijnen dat Gaza in een handomdraai tot bloei kan worden gebracht. Dat is zelfbedrog, en de ontgoocheling die de bittere werkelijkheid in dat piepkleine strookje teweeg zal brengen, zal over een tijdje op de Israëliërs geprojecteerd worden: zij krijgen er de schuld van dat Gaza straks een landje van smokkelaars, bandieten, godsdienstwaanzinnigen en terroristen wordt.

Ook dit zijn waarheden die afketsen op de spiegel van de perceptie, waarin velen alleen zien wat zij wensen waar te nemen. De Israëlische bezetting is begonnen als een militair project met ideële oogmerken – en het is mislukt. De meeste Palestijnen dromen van een eigen staat, en dat die staat nooit kan functioneren maar de zoveelste mislukte Arabische natiestaat zal zijn, doet voor hen niet ter zake. De meeste Israëliërs hebben zich neergelegd bij het feit dat miljoenen Palestijnen zich niet door hen laten overheersen, zelfs niet wanneer die overheersing sociaal-economische voordelen voor Palestijnen zou bieden. De twee volken moeten gescheiden worden.

De terugtrekking uit Gaza (en die uit meer dan 90 procent van de West Bank, die net zo onvermijdelijk is) zal niet tot vrede leiden. Vrede zal pas ontstaan wanneer de regio tot rust is gekomen.

Israël wordt niet existentieel bedreigd door Palestijnen of zelfmoordterroristen. De bedreiging komt van verder weg – Iran – en van binnenuit, van de kant van de religieuze zionisten, die net als het Palestijnse nationalisme ook een erfenis vormen van de verovering van de Palestijnse gebieden in 1967. De religieuze zionisten zien in het bijbelse Israël dezelfde heilige ruimte als hun Palestijnse vijanden. Het rabbinale jodendom kent die idee niet, maar hun inspiratie halen de religieuze zionisten ook niet uit het jodendom van na de verwoesting van de Tweede Tempel in 70 na Chr. maar uit het priesterjodendom dat daarvoor werd beleden – een religie met dierenoffers rond een absoluut heiligdom, de tempel waarin God dwaalde. Een religie die een specifiek aards territorium heiligt – het religieuze zionisme wijkt daarin niet af van de orthodoxe islam – kon in vroegere tijden de waarden en normen van tribale woestijnculturen transcenderen, maar is in een wereld van globalisering een absurd archaïsme.

Zal een onbezet Gaza de rust in de regio ten goede komen? Zal Gaza op korte termijn behoorlijke burgerlijke en overheidsinstellingen? Zullen in Gaza een verantwoordelijk ambtenarenapparaat, een onafhankelijke rechterlijke macht en verantwoordelijke politiële diensten een fatsoenlijke burgerlijke samenleving in stand houden?

De meeste Palestijnen dromen het onmogelijke – hun `levensvatbare' staat – en tenzij er een wonder gebeurt (wonderen zijn in deze streek al een tijdje niet meer waargenomen) kunnen zij in hun hunkering naar het onmogelijke alleen maar falen. De internationale gemeenschap, net zo bang voor de bittere werkelijkheid, doet er alles aan om het Palestijnse zelfbedrog in stand te houden: miljarden dollars aan steun liggen klaar, en de broekzakken van de corrupte bendeleiders worden ondertussen nog dieper gemaakt om het geld weg te sluizen.

En terwijl illusies in de Palestijnse gebieden het werkelijkheidsbesef vertroebelen, verliezen joodse extremisten zichzelf in even onmogelijke dromen over een `bijbelse' staat. Op de lange duur vormen zij vermoedelijk een grotere existentiële bedreiging voor het voortbestaan van Israël dan het Palestijnse terrorisme.

Terecht heeft Sharon geaccepteerd dat Gaza en het grootste deel van de West-Bank voor de Palestijnen zijn. Maar de eerste Palestijnen die Sharon verwijten dat hij Gaza vrijgeeft om daarmee te demonstreren dat Palestijnen zichzelf niet kunnen regeren, zijn al opgestaan, ofwel: nu al nemen zij geen verantwoordelijkheid voor het falen dat zij zelf voorzien.

Als de modernisering van Irak mislukt, en daarmee de noodzakelijke diepgaande culturele hervormingen in de Arabische wereld gestrand zijn nog voordat zij goed en wel op gang zijn gekomen, zal het Palestijnse conflict eindeloos voortduren zolang Israël bestaat.

Leon de Winter is schrijver.