Relaties Polen en Rusland `van kwaad tot erger'

De betrekkingen tussen Polen en Rusland zijn sinds de Poolse bemiddeling in de `oranje revolutie' in Oekraïne voortdurend verslechterd.

Het wordt hier en daar al dramatisch `de nieuwe Koude Oorlog' genoemd. Dat is het nog lang niet, maar de altijd al moeizame relaties tussen Rusland en Polen zijn sinds de val van het communisme niet zo slecht geweest. ,,Van kwaad tot erger'' was de typering die de Poolse minister van Buitenlandse Zaken, Adam Rotfeld, gisteren gebruikte.

Deze Koude Oorlog begon met een beroving in een park, in Warschau, anderhalve week geleden. Vier tieners, van wie drie kinderen van Russische diplomaten in Polen, werden hardhandig beroofd van geld en mobiele telefoons. Moskou reageerde woest. Het `russofobische' klimaat in Polen zou de aanval op de Russische kinderen mogelijk hebben gemaakt. ,,Dit is geen toeval'', zei een woordvoerder van de Russische regering. President Poetin sprak van een ,,een onvriendelijke daad'' jegens Rusland. Op hoge poten werden formele excuses geëist. De zaak werd breed uitgelicht in de Russische media.

Polen wilde wel excuses aanbieden, maar alleen ,,aan de jongens en hun ouders, niet zozeer als Russische onderdanen, maar simpelweg als bewoners van de stad Warschau'', aldus Waldemar Dubaniowski, de stafchef van de Poolse president. Dubaniowski noemde de reactie van Rusland ,,duidelijk heel overdreven''. Maar Moskou drong aan, zich beroepend op internationale conventies. Warschau betuigde een week geleden alsnog spijt, in een brief aan de Russische ambassade in Warschau, in de hoop dat de relaties daarmee konden worden gered. ,,We willen diepe spijt betuigen over wat er is gebeurd maar we onderstrepen dat het karakter van het incident puur crimineel was en dat er geen redenen zijn om het als politiek te bestempelen'', aldus de woordvoerder van Rotfeld.

Maar sindsdien gaat het van kwaad tot erger. Vorige week vrijdag werd een Russische medewerker van de Poolse ambassade in Moskou door onbekenden aangevallen. Op zondag werd een Poolse medewerker van de ambassade zwaar in elkaar geslagen door twee mannen. En gisteren werd op klaarlichte dag de tweede secretaris van de Poolse ambassade op het hoofd geslagen en getrapt toen hij al op de grond lag. Hij moest met een gescheurd oor en een hersenschudding naar het ziekenhuis. ,,Er zijn teveel van zulke gevallen in Rusland om dit keer niet om opheldering te vragen'', zei Rotfeld gisteren.

Alexander Brod, directeur van het Moskou Bureau voor Mensenrechten, zei gisteren dat de aanvallen op Poolse diplomaten in Moskou zonder twijfel wraakacties zijn voor de beroving van de Russische tieners in Warschau. Deze acties zijn volgens hem uitgevoerd door radicale nationalistische groeperingen, die teren op antiwesterse sentimenten en xenofobie. ,,Ik zie een direct verband tussen de gebeurtenissen.''

Polen en Rusland hebben traditioneel een zeer moeizame relatie. Al eeuwen. In de achttiende eeuw bezetten Russische troepen te pas en te onpas het Poolse parlement, in de negentiende eeuw werden grote delen van Polen bezet door Rusland en na de Tweede Wereldoorlog werd Polen onder het juk van Stalin gebracht. In mei stootte Poetin de Polen voor het hoofd door hen helemaal niet te noemen tijdens de grote oorlogsherdenking in Moskou (Polen leverde aan geallieerde zijde de op drie na grootste legermacht). Ook wil Rusland niet erkennen dat Oost-Europa bezet gebied was tijdens de echte Koude Oorlog.

Polen haalde zich begin dit jaar de woede van Rusland op de hals door zich actief te bemoeien met de `oranje revolutie' in Oekraïne, toen de oude, door Poetin gesteunde machthebbers van dat land het veld moesten ruimen na aanhoudende massaprotesten. Een soortgelijke ruzie tekent zich nu af over Wit-Rusland, de laatste dictatuur van Europa, waarmee Polen op dit moment in een diplomatieke oorlog is verwikkeld.

De Russische onderminister van Buitenlandse Zaken Valeri Losjtsjinin (zijn baas is met vakantie) belde gisteren met zijn Poolse evenknie om ,,diepe spijt over de aanval van vandalen'' te betuigen. Losjtsjinin sprak bij die gelegenheid de hoop uit dat het incident met de tweede secretaris ,,niet zal worden gebruikt om spanning op te bouwen in de traditioneel vriendelijke relaties tussen Rusland en Polen''.

    • Stéphane Alonso