`De meeste arrestanten zijn zo weer vrij'

De Pakistaanse president Musharraf wil terrorisme uitbannen, zegt hij. Analist Ahmed Rashid is sceptisch. `Het is allemaal al eens eerder gebeurd.'

De Pakistaanse president Pervez Musharraf lijkt dezer dagen een eenzaam man. Na de aanslagen van vorige maand in Londen, door onder anderen drie Britse zelfmoordenaars van Pakistaanse afkomst van wie twee vermoedelijk Pakistaanse madrassa's (koranscholen) hadden bezocht, kondigde hij nieuwe maatregelen aan om de bronnen van terrorisme in Pakistan weg te nemen. Dat klinkt veelbelovend voor de buitenwereld, maar in eigen land reageren de burgers overwegend sceptisch en cynisch.

,,Het is al de vierde keer sinds hij aan de macht is dat Musharraf terrorisme aanpakt. Het is allemaal een keer eerder gebeurd'', zegt de Pakistaanse journalist Ahmed Rashid, auteur van onder andere een bestseller over de opkomst van de Talibaan in Afghanistan.

Rashid volgde meer dan twintig jaar de oorlogen in Afghanistan. Van dichtbij zag de schrijver hoe Pakistan al die jaren steun gaf de aan mujahideen, het Afghaanse islamitische verzet tegen de Sovjet-bezetters , en later aan de extreem-fundamentalistische Talibaan. Pakistan, zo zegt Rashid, is jarenlang een veilige thuishaven geweest voor extremisten.

De auteur leeft sinds de publicatie van zijn boek over de Talibaan overigens met bewaking, nadat hij verschillende keren is bedreigd. ,,In dit land zijn groepen aanwezig die sympathiseren met de Talibaan en Al-Qaeda. Ze waren niet blij met de wijze waarop ik over deze organisaties heb geschreven.''

Pakistan staat sinds de aanslagen in Londen weer volop in de aandacht van de Westerse wereld. President Musharraf reageerde meteen op het nieuws over een mogelijk Pakistaans spoor door in het hele land honderden militanten te laten oppakken. Rashid: ,,De meesten van die arrestanten staan vervolgens snel weer op straat en dan hoor je er niets meer over.''

Ook lanceerde de president een nieuw beleid dat extremisme moet inperken. Opruiende preken in moskeeën zijn voortaan verboden. De madrassa's, de religieuze scholen, moeten zich laten registeren. Sommige zouden voedingsbodems voor extremisme zijn en als rekruteringscentra fungeren voor toekomstige terreurplegers. Buitenlandse studenten van de islam zijn daarom voortaan ook niet meer welkom in Pakistan.

Het klinkt allemaal veelbelovend, maar in de praktijk zal er waarschijnlijk weinig van te merken zijn, verwacht Rashid. Wat gebeurt er als een madrassa zich niet registreert? Wie gaat controleren wat er gedoceerd wordt en wie er doceert? Gaat de overheid een verplicht curriculum opstellen voor de scholen? ,,Er zijn meer dan 10.000 madrassa's in Pakistan. Daarvan is misschien 10 procent wel dubieus. Kun je die allemaal in de gaten houden?'', vraagt Rashid zich af.

De enige echte oplossing is het aanpakken van de extremisten, het verbieden van terroristische organisaties en het sluiten van trainingskampen in Pakistan. Musharraf heeft dat gedaan, begin 2002, maar de verboden organisaties stonden een paar maanden later gewoon weer op onder een andere naam. De vraag is of Musharraf en het leger echt af willen van de extremisten en de kampen. ,,Zo lang het conflict over Kashmir met India niet is opgelost, zullen de trainingskampen gewoon blijven bestaan'', zegt Rashid.

Pakistan ziet India als de bezetter van Indiaas Kashmir waar terroristen sinds de eind jaren tachtig voortdurend aanslagen uitvoeren op Indiase doelwitten. In Pakistan worden deze strijdgroepen echter gezien als vrijheidsstrijders. ,,Musharraf heeft baat bij de aanslagen van militanten in Kashmir. Daarmee blijft de druk bestaan op India om tot een oplossing te komen voor Kashmir.''

Ook in het grensgebied met Afghanistan ziet Rashid de halfslachtige houding van de Pakistaanse regering terug. In de aanloop naar de parlementsverkiezingen in Afghanistan van volgende maand is het aantal aanslagen van de Talibaan op Afghaanse politie en leger toegenomen. Pakistan zou de Talibaan, de fundamentalistische islamitische beweging die in 2001 door de VS uit Afghanistan werd verdreven, nog altijd onderdak bieden. ,,Je kunt zeggen dat de Afghaanse president Karzai zelf ook te weinig doet, te zwak is. Maar het is natuurlijk opvallend dat Musharraf sinds 2001 eigenlijk geen Talibaanleiders heeft opgepakt. Pakistan is natuurlijk jarenlang een partner geweest van de Talibaan en die sentimenten zijn nog niet overal verdwenen.''

In eigen land neemt de kritiek op Musharraf toe. Zelfs de Pakistaanse Moslim Liga (PLM), de regeringspartij die Musharraf steunt, heeft zich afgekeerd van de president in uniform. De laatste van de trits van maatregelen, het uitzetten van buitenlanders die aan madrassa's studeren, is ook de PML in het verkeerde keelgat geschoten. Musharraf wordt meer en meer als een lakei van het Westen gezien.

Aanvankelijk reageerde de bevolking positief toen Musharraf in 1999 de macht greep. Hij beloofde herstel van de democratie, zou corruptie bestrijden en de economie een nieuwe impuls geven. Maar veel van zijn plannen heeft hij niet kunnen realiseren. Volgens de krant The Nation leven 100 miljoen van de 160 miljoen Pakistanen nog altijd in armoede, terwijl 65 procent van de belastinginkomsten wordt uitgeven aan defensie en slechts 2 procent aan onderwijs. Staatsonderwijs is voor veel arme mensen te duur en bovendien slecht. En dat heeft weer geleid tot de ongekende populariteit van de madrassa's: die zijn gratis en bieden onderdak en voeding.

Musharraf moet volgens Rashid uitkijken niet in een isolement te raken. ,,Zijn stijl van regeren lijkt steeds meer op een ordinaire militaire dictatuur. Hij heeft alle seculiere partijen, met name de Pakistaanse Volkspartij (van Benazir Bhutto), van zich vervreemd en dat maakt zijn positie zwak. Als je vergaande maatregelen wilt treffen, moet je de steun genieten van het volk. Ander kan het fout gaan.''