Gyanendra's coup bracht geen vrede in Nepal

Koning Gyanendra greep de macht in Nepal om de burgers vrede te brengen. Maar die komt er niet. Ook de VS waarschuwen nu voor anarchie.

Soldaten van het koninklijke Nepalese leger zijn in het afgelegen noordwesten van het land een zoektocht begonnen naar 76 vermiste soldaten. Ze zijn spoorloos sinds maoïstische rebellen zondagavond een legerkamp in Pilli aanvielen. Over het lot van meer dan 40 andere soldaten bestaat al wel duidelijkheid. Ze werden, aldus een officiële verklaring van de strijdkrachten, gevangen genomen door de rebellen, en vervolgens ,,op onmenselijke wijze gedood'' door hen op een rij te zetten en hen door het hoofd te schieten.

De gevechten in Pilli, die tot maandagochtend voortduurden en waarbij ook 26 aanvallers sneuvelden, zijn een nieuwe aanwijzing dat de Nepalese koning, Gyanendra Bir Bikram Shah Dev, tevens opperbevelhebber van de strijdkrachten, zijn hand aan het overspelen is. De koning plaatste zichzelf op 1 februari van dit jaar in het wereldnieuws door een `koninklijke' staatsgreep te plegen in zijn overwegend hindoeïstische Himalaya-rijk. Hij stuurde het kabinet onder leiding van een door hem zelf benoemde premier naar huis, kondigde de (inmiddels weer ingetrokken) noodtoestand af, legde de pers aan banden en zette oppositieleden en critici gevangen.

Dat alles was nodig, zo verdedigde de koning zijn coup, om eindelijk eens een eind te kunnen maken aan de burgeroorlog die Nepal (ongeveer 27 miljoen inwoners) al bijna tien jaar in zijn greep houdt, en waarbij naar schatting al zo'n 12.000 mensen om het leven zijn gekomen. In februari 1996 riep de Communistische Partij van Nepal de Jana Yudha (volksoorlog) uit, naar voorbeeld van de Peruviaanse guerrillabeweging `Lichtend Pad', met het doel een volksrepubliek te stichten. Zowel sociale motieven (tegen dominantie van de politieke elite en de grootgrondbezitters, en gevoed door de grote armoede en de wijdverbreide corruptie) als nationalistische (tegen de overheersende invloed van India) speelden en spelen een rol.

Net als bijvoorbeeld in de burgeroorlog in Sri Lanka tussen het regeringsleger en de Tamil Tijgers is in Nepal geen van beide partijen sterk genoeg om de ander te verslaan, c.q. te zwak om verslagen te worden.

Het resultaat is, net als in Sri Lanka, een zich voortslepende `vuile' oorlog, waarbij steeds weer berichten opduiken over misdragingen, begaan door beide kampen. Zo hekelde Amnesty International recentelijk nog het buitensporige geweld tegen kinderen in Nepal. Ook andere organisaties maken regelmatig melding van grove schendingen van de mensenrechten in het land.

Niet alleen kinderen en onschuldige burgers zijn het slachtoffer van de burgeroorlog. Al eerder stuurde koning Gyanendra een door het parlement gesteunde premier naar huis, en werden reguliere verkiezingen steeds weer uitgesteld.

Met zijn machtsgreep van afgelopen februari bevestigde koning Gyanendra, steunend op het leger (bijna 80.000 man), in feite de broosheid van de nog jonge democratie in Nepal. Nog maar net vijftien jaar geleden werd na een revolte de absolute monarchie en het daaraan verbonden partijloze `Panchayat'(raads)systeem afgeschaft, om plaats te maken voor de huidige parlementaire democratie, met daarbij, volgens de constitutie, een terughoudende rol van de koning.

Maar in Nepal zijn de politieke partijen nog steeds zwak en de ego's groot. In die omstandigheden nam koning Gyanendra zijn kans waar. Vier jaar geleden werd hij onverwachts gekroond, nadat zijn broer, koning Birendra, en groot deel van de koninklijke familie waren doodgeschoten tijdens een mysterieuze schietpartij in het paleis. Door een vredesakkoord te sluiten met de rebellen, zou de nieuwe koning zich onsterfelijk maken, ondanks zijn dictatoriale neigingen.

De zoektocht van het koninklijke leger in Pilli laat zien dat zich in de praktijk het tegenovergestelde scenario ontvouwt. Nepal glijdt steeds verder af. Zozeer is de situatie nu verslechterd, dat de Amerikaanse ambassadeur in Kathmandu, James Moriarty, zich gisteren niet meer kon inhouden. ,,Tenzij de principes van vrijheid, burgerrechten en democratie opnieuw wortel schieten door een proces van echte verzoening tussen de wettelijke politieke krachten, vrees ik dat uw land onverbiddelijk zal afglijden naar confrontatie, verwarring en chaos'', zei hij in een toespraak in de hoofdstad. Het was gisteren geen goede dag voor de koning.

    • Wim Brummelman