Vader islamitische bom

Zonder het spionagewerk dat de Pakistaan Abdul Qadeer Khan in de jaren zeventig in Nederland verrichtte, had Pakistan waarschijnlijk geen atoombom kunnen ontwikkelen. En ook de nucleaire programma's van Noord-Korea, Iran en Libië zouden veel minder ver zijn gekomen.

Khan stal midden jaren zeventig gevoelige informatie bij het Almelose bedrijf Urenco. Dat bedrijf fabriceerde ultracentrifuges, apparaten die nodig zijn voor het verrijken van uranium. Verrijking van uranium is een sleuteltechnologie voor het vervaardigen van splijtstof van kerncentrales en het maken van een atoombom. Met een ultracentrifuge wordt het splijtbare uranium-235 gescheiden van uranium-238.

Khan (Bhopal, 1935) studeerde van 1963 tot 1967 metaalkunde aan de Technische Hogeschool in Delft. Na zijn promotie in 1972 in Leuven, kreeg hij een baan bij het Fysisch Dynamisch Onderzoekslaboratorium in Amsterdam. Hij werd korte tijd gedetacheerd bij Urenco in Almelo en sloeg daar zijn slag. Hij kopieerde tal van documenten met gevoelige informatie. Hij kreeg niet alleen kennis in handen over het ontwerp van de ultracentrifuges, maar ook van leveranciers van onderdelen.

In 1975 vertrok Khan voor een vakantie naar Pakistan, maar keerde niet meer terug. Pakistan was verwikkeld in een wapenwedloop met buurland en aartsvijand India. India hield in mei 1974 zijn eerste atoomproef. De druk was groot om daar wat tegenover te zetten. Onder leiding van Khan startte Pakistan halverwege 1976 een programma om een `islamitische atoombom' te ontwikkelen. In Kahuta bouwden de Pakistaanse kerngeleerden een uraniumverrijkingsfabriek die sterk leek op de Almelose Urencofabriek. Na ruim twintig jaar en met hulp van China bereikte het programma zijn doel: in mei 1998 deed Pakistan zijn eerste ondergrondse kernproef.

Khan is er ook voor verantwoordelijk dat de geheimen rond de ultracentrifugetechnologie in handen kwamen van Noord-Korea, Iran en Libië, waardoor deze landen ook in staat waren een nucleair programma te beginnen. In januari 2004 gaf Khan toe hierin een rol te hebben gespeeld. Khan, die tot dan toe in Pakistan een gevierd man was, viel toen in ongenade.

In 1983 werd Khan in Nederland bij verstek veroordeeld tot vier jaar gevangenisstraf wegens `poging tot spionage'. Twee jaar later sneuvelde dat vonnis omdat er een vormfout was gemaakt. Khan is getrouwd met een Zuid-Afrikaanse vrouw en vloeiend Nederlands spreekt, bezocht Nederland regelmatig.