Querelle

In de wereld van de mannenliefde is Lysiane, Jeanne Moreau, een eenzame nachtvlinder. Querelle gaat over een aantrekkelijke, trotse matroos (Querelle), die in de Franse havenstad Brest verzeild raakt in de onderwereld van opiumdealers en homo-erotiek, waarin Moreau een hoerenmadam speelt.

Het is waarschijnlijk de meest absurdistische film waarin de Franse actrice is opgetreden. Querelle (1982) laat immers de zwartste kant zien van regisseur Rainer Werner Fassbinder, die als de meest succesvolle naoorlogse filmer geldt van Duitsland. Shockeren en provoceren kon hij als geen ander, maar van de harde seksuele omgangsvormen tussen Querelles mannenvrienden moesten zelfs sommige van zijn intimi even slikken. Hoewel in Querelle geen geslachtsdeel te zien is en de heloranje kleuren van het studiodecor de film een kunstmatig aanzien geeft.

Fassbinders laatste film – kort voor de première pleegde hij zelfmoord – gaat over de frustraties van homoseksuelen in een kleinburgerlijke samenleving, die de regisseur op een confronterende manier verfilmt. Fassbinder zelf zag in Querelle vooral een zoektocht naar een identiteit, waarbij de homoseksuele liefde is gericht op het eigen evenbeeld. Het schandaal dat Jean Genet met zijn gelijknamige roman losmaakte, was er bij Fassbinders filmvertoning niet minder om.

Hoe klein haar rol ook was, Moreau vond het heerlijk om met de melancholieke Duitse filmer te werken. ,,Fassbinder was een begenadigd vrouwenregisseur van wie ik zielsveel hield'', zei de 77-jarige Moreau eerder dit jaar over Querelle in een interview over haar carrière. De Franse actrice heeft zich nooit veel gelegen laten liggen aan conventionele vrouwenrollen en de figuur die Fassbinder voor Moreau in Querelle had uitgedacht was haar op het lijf geschreven.

Lysiane is de vrouw van de kroegbaas in Brest, waar de matroos op een goede dag opduikt. Ze is vooral eenzaam, buitengesloten uit de `nichtenwereld' waarin Querelle de hoofdrol speelt. Haar echtgenoot Nono, de kroegbaas, neemt de ene na de andere man. Zelf heeft Lysiane een verhouding met Robert, de broer van Querelle. Aanvankelijk slaat Lysiane, al dansend en zingend, met minachting de mores gade tussen de mannenvrienden in de bar. Maar langzaamaan raakt ook zij in de ban van Querelle, die ze probeert te verleiden.

Querelle echter is vooral geïnteresseerd in louche zaken in de duistere wereld in en rondom het café. Hij heeft een moord gepleegd op een andere matroos, hij dealt en hij laat zich nemen door de ene na de andere kerel. Tegen deze achtergrond speelt Moreau de rol van de afgewezen Lysiane overtuigend. Each man kills the one he loves, zingt ze met die fameuze dramatische blik in haar ogen, terwijl haar mondhoeken steeds verder naar beneden zakken. Elke man doodt waar hij van houdt – sommigen doen het met een bittere blik, anderen doen het met een vleiend woord of een kus. Als Lysiane aan het slot van de film vol gevoelloze mannenvrienden en mannenverraders zegt: ,,Nu weet ik dat ik totaal verloren ben'', kan de kijker alleen maar hartgrondig met haar instemmen.

Dit is deel 16 van een serie over de films van Jeanne Moreau , n.a.v. een retrospectief in Filmmuseum Amsterdam. `Querelle' wordt daar vertoond op 7 september. Eerdere delen op www.nrc.nl.