Premier van Japan splijt eigen partij

Het hervormingsbeleid van premier Koizumi verscheurt zijn eigen LDP, de partij die Japan sinds vele decennia regeert. De kiezer blijft in verwarring achter.

Premier Junichiro Koizumi maakt na vier jaar ,,eindelijk zijn verkiezingsbelofte waar'', schrijft het dagblad Tokyo Shinbun vandaag in zijn hoofdartikel, namelijk ,,het vernietigen van de Liberaal Democratische Partij''.

Gisteren ontbond Koizumi het parlement nadat zijn eigen partijleden zich tegen hem keerden en het kroonstuk afwezen van zijn hervormingsvoorstellen : privatisering van de posterijen. De strijd tussen Koizumi en zijn conservatieve tegenstanders in eigen gelederen nadert een hoogtepunt.

Hoe kan een partijleider zeggen dat hij zijn eigen partij kapot wil maken? Vier jaar geleden verscheen Koizumi plotseling als joker uit het niets in de race om het leiderschap van de LDP. De populariteit van de partij had een historisch dieptepunt bereikt. De LDP was doodsbang verkiezingen voor het Hogerhuis te verliezen die voor de deur stonden. Redding moest komen van de populaire Koizumi.

De keuze van Koizumi als leider betekende een breuk met de partijtraditie. Interne partijfacties streden altijd met elkaar om hun leider de toppositie binnen de partij te geven. Koizumi was geen leider van een factie en heeft geen machtsbasis binnen de partij. De enige manier waarop Koizumi de partijleden in het gareel kon houden was dreigen met verkiezingen. De populariteit van de partij hing af van Koizumi's populariteit, ofwel individuele parlementariërs danken hun zetel aan de populariteit van hun leider.

Koizumi onderscheidt zich alleen al met zijn haardos van de grijze massa politici in dit land. Vanwege de grijze manen ziet hij zichzelf graag als `leeuwenhart'. Anderen bestempelden hem bij zijn aantreden als de `pias'. Hij zou zijn avonden doorbrengen met het luisteren naar opera, nadat hij alleen achterbleef na een scheiding.

Koizumi verenigt in zijn persoon de tegenstellingen die de LDP uiteen scheuren. Hij is een kind van deze partij: parlementslid sinds zijn dertigste. Zijn vader was parlementslid voor dezelfde partij en zijn grootvader was voor de oorlog minister in dezelfde conservatieve stroming die het land eeuwig regeert. Koizumi kan de LDP niet verlaten en zegt dus dat hij de partij wil veranderen in een hervormingspartij.

Maar hervormingen zijn heiligschennis voor de LDP die de huidige structuren van Japan heeft gecreëerd en ervan leeft. Met name op het platteland binden politici hun kiezers aan zich via het uitdelen van publieke werken. Snijden in die structuren, zoals via de omstreden privatisering van de postspaarbank waarvan de fondsen deels naar financiering van publieke werken gaan, betekent het zagen aan de poten waarop de macht van individuele LDP-politici berust.

Uiteindelijk kon een deel van de LDP-politici niet langer het eigen standpunt loochenen. Zij stemden gisteren tegen Koizumi's plannen en daagden de premier uit zijn dreiging waar te maken: ontbinding van het parlement. Koizumi moest hier wel op ingaan om zijn geloofwaardigheid te behouden. ,,Ik vraag het volk een uitspraak'', zei Koizumi gisteren tijdens een persconferentie waar hij sprak met een vermoeide, maar strijdlustige blik in de ogen.

Het resultaat van deze ontwikkelingen is een chaotisch politiek spectrum, want de politici die Koizumi's plannen hebben gedwarsboomd, vormen een duivelse coalitie. Enerzijds zijn er de conservatieven uit zijn eigen partij, anderzijds de oppositionele Democratische Partij van Japan (DPJ) die eigenlijk veel hervormingsgezinder is dan Koizumi zelf maar tegelijkertijd de ondergang van de LDP nastreeft.

Bij de komende verkiezingen staat dus aan de ene kant de vanouds conservatieve LDP die Japan sinds 1955 vrijwel onafgebroken regeert en een regelrechte voortzetting is van het vooroorlogse leiderschap. Daar tegenover staat de DPJ die in de jaren negentig is ontstaan en een moderne, liberale partij wil zijn. De partij streeft naar meer transparant bestuur en een open markteconomie.

Daar tussen zweeft een groep conservatieve LDP'ers die heeft gerebelleerd tegen Koizumi en nu een nieuw huis zal moeten vinden. Moeten zij met de oppositie tegen Koizumi ten strijde trekken? Of zou de DPJ juist met Koizumi moeten gaan samenwerken? Een helder `conservatief versus modern' schisma bestaat niet meer in de Japanse politiek. De waarde van Koizumi is dat hij heeft erkend dat de LDP op een doodlopende koers zat en dit duidelijk heeft gemaakt aan de kiezer. Een heldere keus voor de toekomst geeft Koizumi de kiezer echter niet.

    • Hans van der Lugt