`Mijnwerkers wacht de wildernis'

Niet alleen de mijnwerkers in Zuid-Afrika staken. Piloten, gemeenteambtenaren, belastinginspecteurs, iedereen is boos over het schijnsucces van een snelgroeiende economie.

Wie werkt er nog in Zuid-Afrika? Gisteravond sloten zich nog eens 10.000 mijnwerkers aan bij de 100.000 goudgravers die sinds zondagmiddag hun houwelen hebben neergelegd. Voor het eerst sinds achttien jaar staan de liften van de mijnschachten in 's werelds grootste goudproducerende natie stil.

Boven de grond ligt in andere sectoren het werk ook al weken plat. In het centrum van Johannesburg begint het vuil op straat te stinken nu 100.000 gemeenteambtenaren en dus de ophaaldienst staken voor een beter loon. Het personeel van de supermarkten staakte vorige week al, samen met het grondpersoneel van South African Airways (SAA) waardoor duizenden passagiers dagenlang strandden. Nu willen ook de piloten van SAA loonsverhoging en stamelden gisteren zelfs de gedegen boekhouders van de belastingdienst, wat verlegen nog, dat wat hen betreft ook de maat vol is.

Voor wie de economische berichten uit Zuid-Afrika heeft bijgehouden is die stakingsgolf op zijn minst opmerkelijk. De Zuid-Afrikaanse economie groeit als kool, gemiddeld zo'n 4 procent per jaar. De inflatie (rond 5 procent) en rente (7,5 procent) is voor Afrikaanse begrippen laag. Zo laag dat het gezaghebbende instituut voor kredietwaardigheid Standard & Poor's Zuid-Afrika vorige week nog op zijn ranglijst een plaats bevorderde wegens ,,de stabiele macro-economische vooruitzichten''. Wie heeft hier te klagen?

Het zijn juist die goede rapporten die de vakbonden op de barricaden drijven. De economie groeit, maar ook de werkloosheid (nu bijna 40 procent) en dus de armoede en de sloppenwijken aan de rand van de stad. De Zuid-Afrikaanse `winter van ongenoegen', zoals het protestseizoen nu wordt genoemd, luidt het alarm over het schijnsucces van een economie, die weinig winnaars kent.

Neem de Zuid-Afrikaanse goudindustrie. In twee jaar tijd gingen daar 30.000 banen verloren. Toch zagen de vakbonden de goudprijs, uitgedrukt in dollars althans, de afgelopen vier jaar bijna verdubbelen. Met dank aan de aanslagen in New York, Madrid en Londen, waardoor beleggingen in waardevast goud ineens heel aantrekkelijk zijn. Ze zagen de Zuid-Afrikaanse mijnbedrijven over de hele wereld concurrenten inlijven. Ze hoorden over 15 procent salarisverhogingen voor managers en directeuren, van wie sommigen toch al 3 miljoen euro per jaar verdienen.

De perspectieven zijn volgens de bonden zo ,,rooskleurig'', dat ze een loonsverhoging van 10 tot 12 procent voor de leden gerechtvaardigd achten. Zij halen dat goud tenslotte twee kilometer onder de grond uit nauwe zweterige tunnels. Zij slapen negen maanden van het jaar in overvolle hostels waar een op de drie collega's besmet is met hiv/aids. En zij verdienen gemiddeld niet meer dan 300 euro per maand.

Twee jaar geleden waren de goudbedrijven nog gevoelig voor dat argument. Toen kregen de mijnwerkers 10 procent salarisverhoging na de dreiging van een nationale staking. Nu geven bedrijven als AngloGold Ashanti, Harmony, Goldfields en SouthDeep geen millimeter toe. Ze zijn slechts bereid tot een verhoging van 4,5 tot 6,5 procent. Want zo goed als de bonden suggereren, gaat het volgens de werkgevers niet met de goudindustrie. Directeur Bernard Swanepoel van Harmony noemt de staking, die de industrie dagelijks zo'n 16 miljoen euro kost, ,,pijnlijk'', ,,maar ik ben ervan overtuigd dat we ons de [voorgestelde] salarisverhogingen niet kunnen veroorloven''. De goudbedrijven noemen zich slachtoffer van het nationale succesverhaal. Terwijl de dollar verzwakte de afgelopen twee jaar, en de goudprijs steeg, werd de nationale munt zo sterk dat de goudbedrijven in eigen land hun winstmarges zagen wegsmelten. Harmony maakte gisteren bekend door de sterke rand voor het zesde achtereenvolgende kwartaal verlies te hebben geleden.

De goudbedrijven hanteren sinds kort een argument tegen salarisverhoging dat tegenwoordig in de grote industrieën van Zuid-Afrika te horen is: hoge lonen wakkeren inflatie aan, en dat is ,,onverantwoord''. Dat woordgebruik komt rechtstreeks uit de koker van de ministers voor Handel en Financiën, allen lid van de voormalige bevrijdingsbeweging en nu regeringspartij ANC. Elf jaar na het einde van apartheid staat voor het ANC begrotingsdiscipline voorop, hoe vervelend de collega's uit de bevrijdingsstrijd, de vakbonden, dat ook vinden.

De regeringspartij neemt daarbij de groeiende sociale onrust voor lief. In Johannesburg, Port Elizabeth en Kaapstad leverden de bewoners van de sloppenwijken de afgelopen maanden keiharde strijd met de politie, uit woede over het uitblijven van stromend water, elektriciteit en huizen. Terrence Creamer van de Mining Weekly noemt dat ,,de grootste schande van tien jaar democratie''. Hij schreef vorige week nog over een winstgroei van Anglo American van 43 procent over de afgelopen zes maanden, terwijl de mijngigant banenverlies onvermijdelijk acht. ,,De bedrijven moeten naar de aandeelhouders luisteren. En voor de werkers wacht de wildernis.''