`Laat Europa doen wat noodzakelijk is, en wel alles in één keer'

Twee weekbladen, The Economist en Die Zeit, melden dat Dieter Zetsche, de nieuwe topman van DaimlerChrysler, bij Chrysler in Detroit in de personeelskantine at. Zo maakte hij zich populair bij zijn werknemers. Hij liet zich bij zijn voornaam noemen en stond met hen in de rij. Toch schrapte hij 26.000 banen.

Hoe simpel is het recept voor goed leiderschap, lijken beide bladen simpelweg te suggereren.

Volgens onderzoek in acht Europese landen, dat The Economist aanhaalt, is het vertrouwen in de Duitse managers, in het bijzonder bij hun eigen personeel, het laagst van heel Europa. Meer dan de helft van de Duitse managers wordt om hun kwaliteiten `rampzalig' genoemd. Meer dan 60 procent van de Duitse werknemers zegt geen vertrouwen in hun bazen te hebben.

Die eten blijkbaar nooit in de personeelskantine?

De personeelswisseling aan de top in het Duitse bedrijfsleven wordt door het blad begroet. Vooral wanneer `Amerikaanse ervaring' voor verversing zorgt. Onder de oude garde liep die stuk op oude mores. Dat ondervond Wolfgang Bernhard, die samen met Zetsche verantwoordelijk voor de sanering bij Chrysler was. Weer terug in Duitsland noemde hij in het openbaar Mercedes een `herstructureringsgeval'. Hij werd eruit gegooid. Bij DaimlerChrysler hielden ze niet van gepraat over `bloed op de vloer'. Bernhard heeft zijn lesje geleerd en pakt het als tweede man bij Volkswagen nu heel voorzichtig aan. Jammer voor Duitsland, suggereert het blad. De kleffe verhouding tussen management en vakbondsleiders, tussen huidig en voormalig topmanagement is een recept voor verlamming en zelfs corruptie.

Des te verrassender dat volgens The Economist Duitsland mogelijk aan de vooravond staat van een periode van economische bloei. Sinds tien jaar groeit de Duitse economie het traagst van de hele eurozone, maar het tij lijkt te keren.

Dat de Duitse exportmachine al geruime tijd op volle toeren draait, is misschien wel de paradox van al het geklaag over de Duitse economie. Duitsland is al sinds een paar jaar de grootste exporteur ter wereld, groter dan de Verenigde Staten.

Volgens het blad komt het Duitse exportsucces door de loonmatiging annex productiviteitsverhoging. Bijna eenderde van het Duitse werknemersbestand werkt inmiddels in deeltijd of als tijdelijke uitzendkracht. Dat maakt dat werkgevers van hun personeel beter gebruikmaken. Duitse ondernemingen prijzen zich `terug' in de wereldmarkt en de winsten stijgen. De schaduwzijde is dat de Duitse consument de toekomst nog aldoor niet vertrouwt. Hij pot zijn geld op en besteedt niet. Dat gaat nu veranderen. Simpelweg omdat het bankstel, de koelkast of de auto een keer aan vervanging toe is.

Voor een blad als The Economist moet het verleidelijk zijn `keerpunten' in de economie te voorspellen.. ,,Dit keer kan het herstel aanhouden'', schrijft het blad over Japan. Dat zei het de vorige keer ook. Toen was het een coverstory. Nu een bescheiden bericht binnenin.

In zijn coverstory gaat Der Spiegel in op het `Duell der Giganten', dat tussen Amerika en China. De de-industrialisatie van de Verenigde Staten, zoals die blijkt uit het banenverlies in de industrie, wordt niet simpelweg aan China toegeschreven, zoals een `hysterische' meerderheid in het Amerikaanse Congres wel doet. De Amerikaanse economie exporteert niet louter banen naar China. Net zoals China gebruikmaakt van de VS maken de VS op hun beurt gebruik van China. Per slot van rekening groeit de werkgelegenheid in de Amerikaanse dienstensector en blijft de werkloosheid in de VS laag.

Zal West-Europa onder de aanval van de globaliseringskrachten wel bezwijken? Der Spiegel stelde die vraag aan de China-kenner Lee Kuan Yew (81), de grondlegger van de stadstaat Singapore. Nee, zegt Lee. Maar ,,het zullen wel tien bittere jaren worden, aan het einde waarvan de arbeiders inzien dat de gemoedelijke Europese wereld, die zij na de Tweede Wereldoorlog geschapen hebben, niet meer bestaat – of ze het nu willen of niet.''

Zich specifiek op Duitsland richtend, zegt Lee: ,,Het oude systeem, dat ervoor heeft gezorgd dat arbeiders in de raad van toezicht vertegenwoordigd zijn en iedereen gelukkig is, berustte op de overeenkomst: wij arbeiders zorgen ervoor dat Duitsland weer sterk wordt en jij, staat, zorgt voor ons. In dat geval is het ook mijn recht om elk jaar vier weken in Baden-Baden in het kuuroord bij te komen. Dat systeem stortte in toen meer dan twee miljard mensen zich als nieuwe concurrenten meldden, een miljard Chinezen, een miljard Indiërs en honderden miljoenen in Oost-Europa en de voormalige Sovjet-Unie. Uw vakbonden weigeren deze werkelijkheid in te zien.''

Volgens hem is het aanpassingsproces zo pijnlijk, omdat het zo langzaam gaat. Als de arbeiders rationeel zouden reageren zouden ze zeggen: de ontwikkeling is niet tegen te houden, laten we dus nu doen wat noodzakelijk is – en wel alles in één keer. Dus: maar een week in het kuuroord, harder en langer werken voor hetzelfde loon, nieuwe technologieën, meer geld voor onderzoek en ontwikkeling, de voorsprong op China en India bewaren.

Singapore kent net als China geen persvrijheid, is een verlichte dictatuur. Daarmee win je aan snelheid misschien. Maar is dat het recept voor leiderschap, zoals eten in de personeelskantine?