Corruptierapport verzwakt VN

De beschuldigingen van corruptie in het Olie-voor-voedselprogramma van de Verenigde Naties komen op een ongelukkig moment.

Ruim zestig miljard dollar ging er om in het Olie-voor-voedselprogramma van de Verenigde Naties. Het programma werd bedacht in de jaren negentig, toen bleek dat de Iraakse bevolking zwaar werd getroffen door het embargo tegen Irak na de invasie van Koeweit. Onder toezicht van de VN mocht Irak tussen 1996 en 2003 olie verkopen om met het geld voedsel en medicijnen te kopen voor de bevolking en compensatie te betalen aan de slachtoffers van de eerste Golfoorlog.

De ondoorzichtigheid van de procedures, de bureaucratie bij de Verenigde Naties, de economische belangen van oliebedrijven, de economische en politieke belangen van verschillende landen en vooral ook de pogingen van Irak om onder het programma uit te komen, waren evenzovele aanleidingen voor corruptie.

Uit een onderzoek van twee economen aan de universiteit van Californië blijkt dat Irak (tot 2001, toen het systeem werd aangepast) zijn olie gemiddeld een paar dollar per vat onder de wereldprijs verkocht. Door het prijsverschil kwam zo'n zes miljard dollar vrij. Irak mocht bepalen aan wie het zijn olie verkocht. Veel van de in totaal 1.300 transacties liepen via kleine bedrijven, die bereid bleken in ruil voor de lucratieve contracten, een deel van het geld (dat ze verdienden door de goedkopere olie) naar Irak terug te sluizen. De rest was voor het bedrijf of, zo blijkt uit het gisteren gepubliceerde corruptierapport van de commissie-Volcker, in enkele gevallen voor VN-personeel of anderen die bemiddelden bij het afsluiten van de contracten.

Paul Volcker had ook in de twee voorgaande rapporten al wel beschuldigingen geuit, maar ze waren niet zo hard als nu. Hij heeft gevraagd om een strafrechtelijk onderzoek tegen twee VN-functionarissen – onder wie de oud-directeur van het programma zelf. Ook suggereert Volcker dat secretaris-generaal Kofi Annan zelf mogelijk wist van een dubieuze transactie – waarbij zoon Kojo betrokken was.

Het rapport verzwakt de positie van de Verenigde Naties, die vooral bij de Amerikanen zwaar onder vuur liggen. ,,Dit rapport laat zien dat de VN de institutionele stoptekens en alarmbellen ontberen die nodig zijn om te waarschuwen tegen wangedrag'', aldus de Republikein Christopher Shays. De Amerikaanse regering is er veel aan gelegen om de macht van de VN in te perken, dan wel de invloed van Amerika binnen de VN te vergroten. De VN zijn alleen bruikbaar als ze direct de doelen van de VS dienen, is een uitspraak van de nieuwe, omstreden Amerikaanse VN-ambassadeur John Bolton.

De beschuldigingen konden voor de VN niet op een ongelukkiger moment komen. Kort nadat Volcker volgende maand zijn definitieve rapport gepubliceerd zal hebben, wordt in een conferentie gesproken over ingrijpende hervorming van de Verenigde Naties.