`Partijen Irak komen er wel uit'

De politieke partijen in Irak houden een race tegen de klok om de nieuwe grondwet op tijd klaar te krijgen. Sommigen vrezen shi'itische dominantie. Maar volgens politicus Moussawi overheerst de wil om er samen uit te komen.

Koortsachtig politiek overleg heeft nog steeds geen nieuwe grondwet opgeleverd waarmee de drie grote bevolkingsgroepen in Irak – shi'ieten, Koerden en sunnieten – kunnen leven. Intussen gaat het sunnitische geweld tegen de Amerikaanse `bezettingsmacht' en Iraakse `collaborateurs' onverminderd door. Het conflict krijgt ook steeds meer een sektarisch karakter, met enerzijds aanvallen op shi'itische moskeeën en anderzijds de sunnitische klacht dat gevangenen systematisch worden gefolterd en gedood.

Zo lijken de Koerdische aspiraties voor een eigen staat in het noorden en de herwonnen shi'itische dominantie (60 procent van de bevolking) jegens de sunnitische minderheid (20 procent) die onder Saddam de bovenhand had, onafwendbaar tot een burgeroorlog te leiden. Maar dat is te somber, veel te somber gedacht, zegt de shi'itische politicus mullah Sayyid Abdel Ali al-Moussawi in Basra, de `hoofdstad' van het overwegend shi'itische zuiden van Irak.

,,Onze vijanden hebben veel ervaring. De Ba'ath-partij voerde jarenlang een bloedige terreur, dus Saddams beulen weten hoe je bommen moet maken en hoe je moet moorden. Wij moeten helemaal vanaf nul beginnen, maar met een nieuwe grondwet kunnen we naar nieuwe verkiezingen en kunnen we beginnen met de opbouw van echt representatieve instellingen in dit land. Pas dan zal onze veiligheid echt verbeteren'', zegt hij.

,,We moeten geduld uitoefenen en niet ingaan op provocaties, hoe bloedig die soms ook zijn. Als wij met tegengeweld gaan reageren, is het afgelopen met het nieuwe Irak. En dat is precies waarop onze vijanden uit zijn.''

Moussawi is woordvoerder van de Da'wa, de tweede shi'itsche partij in Irak die zich vorig jaar op advies van de invloedrijke groot-ayatollah Ali Sistani aansloot bij de shi'itische Verenigde Iraakse Alliantie. De Alliantie, waarvan ook de grootste shi'itische partij, de Hoge Raad voor Islamitische Revolutie, deel uitmaakt, werd afgelopen januari met 48 procent van de stemmen de grote overwinnaar bij de door de sunnieten geboycotte parlementsverkiezingen.

Maar, zegt Moussawi, niemand hoeft te vrezen dat de shi'ieten van hun overweldigende machtspositie misbruik zullen maken. ,,De enige taal die wij spreken, is er een van dialoog. Wij bedrijven politiek en wij eisen van onze gemeenschap dat zij meewerkt aan het politieke proces en helpt bij het opbouwen van het nieuwe politieke systeem, zonder geweld'', zegt hij. ,,Natuurlijk, wij vormen het grootste blok in het parlement, maar wij willen niemand discrimineren. Wij zijn niet in oorlog met de sunnieten maar met de terroristen. Wij zijn voor nationale dialoog, en de meeste sunnieten willen zelf ook niets liever dan dat.''

De laatste tijd verschijnen steeds meer berichten over groeiende invloed van funadamentalistische religieuze partijen in de shi'itische gebieden, volgens sommigen onder Iraanse invloed. Maar dat is volgens Moussawi leugenachtige propaganda. ,,De Da'wa werd lang voor de islamitische revolutie in Iran (in 1979) opgericht'', zegt hij.

Natuurlijk eist Da'wa in de huidige onderhandelingen over de grondwet dat de islam als ,,de belangrijkste'' bron voor wetgeving wordt opgenomen, maar niet als enige bron, zegt Moussawi. ,,We leven hier samen met christenen en andere minderheden, en dus moet onze grondwet die minderheden erkennen.''

Een ander heikel punt in de onderhandelingen over de grondwet is de afbakening van regionale autonomie. Met name de Koerden eisen een grote mate van zelfstandigheid in het noorden, dat zij de facto al als autonoom gebied besturen. Dat gaat de shi'ieten veel te ver. Da'wa wil de regio's wel meer bevoegdheden geven, maar niet op economisch, diplomatiek en militair vlak. ,,Federalisme moet de eenheid van Irak versterken. Wij willen dus zeker geen shi'itische federatie naast een Koerdische en sunnitische'', zegt Moussawi.

Ook afgelopen weekeinde zijn de partijen er niet ingeslaagd om het eens te worden over de belangrijkste passage's in de nieuwe grondwet. Volgens sommige analisten is het twijfelachtig of er wel een akkoord gesloten kan worden voor de afgeproken datum van 15 augustus, waarop het Iraakse parlement zich uiterlijk zou moeten uitspreken over de ontwerptekst.

Maar volgens Moussawi is de deadline van volgende week maandag nog steeds haalbaar. ,,Ik zie geen onoverkomelijke hinderpalen'', zegt hij. Dat de onderhandelingen moeizaam verlopen, is volgens hem normaal. De inzet is hoog. Bovendien is het immers voor de eerste keer dat de verschillende politieke partijen in Irak in onderling overleg zo'n belangrijk document als 's lands constitutie schrijven. ,,Vroeger waren er geen meningsverschillen. Saddam schreef zelf de grondwet. Je had dus nooit een probleem.''

    • Wilfried Bossier