Nucleair overleg met Noord-Korea muurvast

China wil uitkomst brengen in het nucleaire conflict tussen Noord-Korea en de VS. Maar Peking slaagt er niet in ook maar enig schot te brengen in de zaak.

China heeft het zwaar met zijn nieuwe rol van internationale bemiddelaar. Na dertien dagen intensief overleg in Peking zijn Noord-Korea en de Verenigde Staten er niet in geslaagd om ook maar een begin te maken met een oplossing voor het al sinds 2002 slepende conflict over Noord-Korea's nucleaire activiteiten.

Het zogeheten zespartijenoverleg, waaraan naast Noord-Korea en de VS gastland China, Zuid-Korea, Japan en Rusland deelnemen, werd gisteren opgeschort tot de week van 29 augustus zonder dat er een gezamenlijke verklaring kwam. ,,De zes partijen zullen verslag uitbrengen aan hun regeringen en zoeken naar manieren om de verschillen op te lossen'', zo zei Wu Dawei, Chinees onderminister van Buitenlandse Zaken gisteren. ,,Ik kan niet met zekerheid zeggen dat we overeenstemming zullen bereiken'', voegde hij daaraan toe.

China uit zich daarmee somberder over de onderhandelingen dan ooit tevoren. China heeft een reeks ontwerpteksten aangedragen, in de hoop dat de deelnemers zich in elk geval zouden vastleggen op een raamwerk waarbinnen verdere onderhandelingen mogelijk zouden worden. Ook dat minimale succes wist China niet te behalen.

Het zespartijenoverleg kwam in 2003 voort uit een voor China zeer uitzonderlijk diplomatiek initiatief. China had zich voorheen nauwelijks gemengd in internationale vraagstukken en het land voelde zich veeleer thuis bij bilaterale dan bij multilaterale onderhandelingen.

Peking wilde met zijn initiatief tot een zespartijenoverleg echter voorkomen dat de zaak bij de VN-Veiligheidsraad terecht zou komen, omdat het vreesde dat de spanningen aan zijn noordgrens dan verder zouden oplopen. China zag daarnaast een mooie gelegenheid om Amerika aan zich verplichten door een rol op zich te nemen die geen enkel ander land zou kunnen vervullen. China was immers een nauwe communistische bondgenoot van Noord-Korea, en de Verenigde Staten gingen er van uit dat China voldoende pressie op de Noord-Korea zou kunnen en willen uitoefenen om een oplossing te forceren.

Daarvan is nog niets gebleken. China heeft zich tot nu toe vooral een voorzichtige, bange gastheer betoond die zijn nek niet durft uit te steken om de partijen werkelijk tot compromissen te dwingen. Zuid-Korea heeft de laatste tijd meer moeite genomen om doorbraken te forceren dan China. Zo maande het Amerika om de Noord-Koreaanse angst voor een Amerikaanse inval serieus te nemen, en beloofde het Noord-Korea specifieke hulp als het zijn nucleaire faciliteiten op zou geven.

Grootste breekpunt blijft echter de Amerikaanse eis dat Noord-Korea al zijn nucleaire faciliteiten volledig en controleerbaar ontmantelt, terwijl Noord-Korea zich juist het recht voorbehoudt op het ontwikkelen van ,,vreedzame nucleaire activiteiten'', liefst met steun van Amerika. ,,Ze begonnen aan te dringen op een licht-water kernreactor en ze wilden hun verlangen naar een licht-water reactor opgenomen zien in de overeenkomst'', zo meldde de Amerikaanse onderhandelaar Christopher Hill, onderminister van Buitenlandse Zaken, gisteren na afloop van het overleg. ,,Niemand anders wil dat'', aldus Hill.

De Noord-Koreaanse wens verwijst naar een eerdere overeenkomst uit 1994, toen de Amerikanen bereid waren tot de levering van twee van dergelijke reactoren in ruil voor Noord-Korea's toezegging om zijn kernwapenprogramma te bevriezen. De moeizaam verlopende bouw van de eerste reactor werd in 2002 definitief gestaakt, toen Amerika Noord-Korea ervan beschuldigde in het geheim een programma voor de verrijking van uranium voor kernwapens te zijn gestart.

Noord-Korea zegde daarop zijn lidmaatschap van het nucleaire nonproliferatieverdrag op en zette inspecteurs van het Internationaal Atoomagentschap IAEA het land uit. Het hervatte de opwerking van plutonium voor de productie van kernwapens in de centrale van Yongbyon. In februari 2005 verklaarde Noord-Korea dat het inmiddels over kernwapens beschikt. Volgens experts zou Noord-Korea over genoeg plutonium beschikken om negen kernwapens te maken.

Amerika heeft de bewijzen voor het bestaan van een programma voor uraniumverrijking nooit hard weten te maken. Sommigen zien achter de beschuldigingen vooral de hand van `haviken' in de regering van de Amerikaanse president Bush. Bush zou, toen hij in 2001 aan de macht kwam, niet bereid zijn geweest om het mildere Noord-Koreabeleid van zijn voorganger Bill Clinton voort te zetten. Amerika stelt echter dat Noord-Korea het bestaan van het programma wel degelijk tegenover Amerikaanse ambtenaren heeft erkend, iets dat Noord-Korea ontkent. Dat maakt de huidige onderhandelingen extra problematisch: Amerika wil ook de ontmanteling van dit programma bespreken, maar Noord-Korea stelt dat er niets te bespreken valt.

Een definitief afbreken van de onderhandelingen is voor alle deelnemers ongewenst: dan neemt de kans op escalatie van het conflict toe en dan brengt Washington het conflict waarschijnlijk toch voor de VN-Veiligheidsraad. De VS lijken daar in de huidige situatie niet op uit, al was het alleen al omdat zij momenteel hun handen vol hebben aan de oorlog tegen Irak.

    • Garrie van Pinxteren