Mentale weerbaarheid Smith sleutel tot succes

Aan zelfvertrouwen heeft het kogelstoter Rutger Smith nooit ontbroken. Maar pas na het inschakelen van een sportpsycholoog kwam het succes. Zaterdag behaalde hij een zilveren medaille bij de WK. ,,Rutger is een complete kogelstoter geworden.''

Gevoelsmatig wekte de eeuwige zelfverzekerdheid van Rutger Smith (24) nooit twijfel. Zelfs niet toen hij als succesvol junior stellig beweerde ooit tot de beste kogelstoters ter wereld te zullen behoren. De jongen uit Leek was omgeven met een onbreekbaar aura. En zaterdagavond in Helsinki kwam de rechtvaardiging van die houding, toen Smith bij de wereldkampioenschappen de zilveren medaille bij het kogelstoten won. Alleen, op weg naar dit aansprekende resultaat waren de obstakels hoger dan Smith ooit had kunnen vermoeden.

De complicaties lagen vooral op het mentale vlak. Als 's werelds beste junior was Smith niet vertrouwd met het verwerken van tegenslagen. Een viertal jaren verder en de ervaring van enkele decepties rijker, leerde hem dat een kogelstoter bij de senioren met kracht en techniek alleen niet aan de top komt. Miserabele prestaties bij grote toernooien met zijn falen bij de Olympische Spelen van vorig jaar in Athene als dieptepunt dreven hem vervolgens in de armen van sportpsycholoog Rico Schuijers.

Mentale weerbaarheid bleek de ontbrekende component voor succes. Smith leerde harder te zijn voor zichzelf en ontspannen een wedstrijd te benaderen, waarna in maart van dit jaar al snel het succes volgde met de zilveren medaille bij de Europese indoorkampioenschappen in Madrid. Gelet op de lage status van dat toernooi, was het niet meer dan een positief signaal. De bevestiging van de juistheid van zijn nieuwe aanpak kwam in Helsinki, waar Smith met een afstand van 21,29 meter en nog twee worpen over de 21 meter overtuigend tweede werd – een prestatie die hem overigens een bonus van 40.000 Amerikaanse dollars opleverde.

De gouden medaille was voor de Amerikaan Adam Nelson met 21,73 meter, terwijl de Duitser Ralf Bartels met 20,99 het brons voor de neus van de Oekraïense olympisch kampioen Joeri Belonog wegkaapte. Opvallend genoeg drie werpers die doorgaan voor cleane atleten in een discipline die door de jaren heen besmet is geraakt door dopinggevallen.

Vanaf de tribune werd Smiths prestatie met aangename verbazing gadegeslagen door kenner Charles van Commenée, technisch directeur van sportkoepel NOC*NSF.

De voormalige bondscoach voor de werpnummers bij de atletiekunie (KNAU) had niet verwacht dat Smith nu al tweede bij een WK kon worden. ,,Hij is verder dan ik veronderstelde; ik had hem gezien het sterke deelnemersveld tussen de plaatsen vier en zes ingeschat. Maar Rutger heeft aanzienlijke vorderingen gemaakt. Als je drie jaar voor de Olympische Spelen in Peking tweede van de wereld wordt, terwijl iedereen er is, betekent het simpelweg dat je in 2008 een medaillekandidaat bent. Nu hij ook het mentale aspect onder controle heeft gekregen, is hij een complete kogelstoter geworden.''

En dat bleek, want Smith heeft in Helsinki al zijn mentale kracht moeten aanwenden om tweede te worden. 's Ochtends bij de warming-up voor de kwalificatiewedstrijd verrekte hij een pees boven zijn linkerknie. Ondanks de pijn voldeed hij met één stoot aan de kwalificatie-eis. Maar de pijn speelde 's middags weer op, waarna hij door ploegarts Peter Vergouwen met tape en pijnstillers werd opgelapt. Smith: ,,Omdat elke stoot zeer deed, besefte ik dat mijn eerste poging bepalend was voor het al dan niet behalen van een podiumplaats. En toen ik 21,29 meter wierp, wist ik dat een medaille zeker was, helemaal toen het vervolgens licht begon te regenen. En ik wist ook onmiddellijk dat de 21,73 meter van Nelson de winnende stoot was. Voor mij is die afstand nu nog een stapje te hoog; dat komt later wel.''

Smiths succes straalt ook af op zijn trainers Gert Damkat en Joop Tervoort, twee Groningers die niet graag op de voorgrond treden, maar wel een bijzondere bijdrage aan de WK-medaille hebben geleverd. Zij begonnen tien jaar geleden zonder enige kennis en ervaring in Leek als werptrainers en verzamelden een groepje jongens om zich heen, van wie Smith de meest talentvolle was. Puur uit liefde voor het kogelstoten en discuswerpen. ,,En ook een beetje uit frustratie'', vertelde de in Helsinki aanwezige Damkat. ,,Ik was zelf een slechte werper. En dat deed pijn, omdat ik het zulke mooie nummers vind.''

Vooral Damkat bleef op haast maniakale wijze informatie verzamelen. Hij reisde de wereld over en stroopte internet af om aan kennis te komen. Zo leerde ook Van Commenée hem kennen. ,,Toen ik nog in Amsterdam trainde, belde Damkat me vaak op: of hij mocht komen kijken. En of hij eens een talentje mocht meenemen; dat was dan Rutger Smith. Ik vind die passie mooi en heb er respect voor, dat hij met niets is begonnen en nu een medaillewinnaar aflevert. En het mooie aan Damkat vind ik dat hij onzichtbaar is. Hij blijft altijd bescheiden en claimt nooit succes, ook hier in Helsinki heeft hij dat niet gedaan.''

En Damkat zelf, hoe reageerde hij op het succes van Smith? Nuchter maar ook een tikje verbaasd. ,,Ik zag wel dat zijn eerste stoot goed was, maar van die 21,29 keek ik op. `Hmmm, zó ver', dacht ik. Gelet op de problemen met zijn knie had ik daar geen moment rekening mee gehouden. Ik heb zelfs even met de gedachte gespeeld hem terug te trekken voor de finale, omdat de arts uit angst voor het scheuren van een pees geen pijnstillende injectie wilde geven. Dat maakte me bezorgd. Een wereldkampioenschap is natuurlijk prachtig, maar de rest van zijn carrière mogen we natuurlijk niet uit het oog verliezen.''

    • Henk Stouwdam