Harry Couverts

Ik ken een groenteboer die alfa-alfa verkoopt in plaats van alfafa. Hij is niet de enige. Ook op internet kom je deze groente geregeld tegen, soms zelfs in een ,,heerlijke verse slalade''. Je mag aannemen dat het automerk Alfa hier z'n invloed doet gelden.

In tientallen eetgelegenheden in Nederland kun je championsoep bestellen in plaats van champignonsoep, en in honderden eethuizen en snaktenten wordt gordon blue of gordon bleu geserveerd in plaats van cordon bleu. Zien we hierin de naam van de zanger Gordon terug? Zo ja, dan zal nasi ramses wel verwijzen naar Ramses Shaffy (je krijgt de neiging om Ramses Saffie te schrijven, want meligheid ligt bij dit onderwerp op de loer).

Nog een paar woordinfecties uit de Hollandse keuken: tampenade, tappenade en tappennade voor tapenade, ajoli, ajolie en aiolie voor aïoli (een rotwoord om te spellen), baRvaroise voor bavaroise, honingGraat voor honingraat (wie heeft het niet ooit fout gedaan), kerst-tomaat voor kers-tomaat en expresso voor espresso.

Die laatste komt vele duizenden keren voor en zal straks vast goed worden gerekend, want als genoeg mensen iets `fout' schrijven wordt het vanzelf goed. Zo is het immers ook gegaan met een culinaire klassieker: de frikadel. Daar heeft men, onder invloed van fricandeau, zo vaak frikaNdel van gemaakt dat dit laatste woord inmiddels als vormvariant in de Grote Van Dale is opgenomen.

Een andere klassieker is haricots verts. Dat is onder andere aangetroffen als haricoverts, haricouverts en – lang voor Harry Potter – als Harry Couverts. Er zijn obers die gerechten met obergien uitserveren in plaats van met aubergine, en sommige mensen halen hun groente van het fornuis als ze bijtgraag is, in plaats van beetgaar of bijtgaar. Pasta verlaat geregeld al dante de pan, in plaats van al dente – een laat eerbetoon aan de schrijver Dante. Hier en daar wordt bij al dit lekkers een glaasje gedeminiraliseerd water geserveerd.

Langzaamaan zou de indruk kunnen ontstaan dat dit soort woordinfecties alleen voorkomen bij halve analfabeten of buitengewoon gemakzuchtige spellers, mensen die te bedonderd zijn om in geval van twijfel een woordenboek of spellinggids uit de kast te pakken. Maar zoals al eerder gezegd, het komt in de beste kringen voor.

Zo lees je op de website www.statenvertaling.info in een voetnoot dat `zich verheffen' in een bepaalde bijbelpassage betekent `het hoofd omhoog steken uit hoogvaardij'. Hier zien we een botsing tussen hoogmoed en het verouderende hovaardij. Op de beeldententoonstelling `De Paleistuin' in Den Haag staat momenteel bij een beeld dat de zeven hoofdzonden voorstelt hoofvaardig voor hovaardig. Elders kan men lezen over hoofdse literatuur, hoofdse liefde, hoofdse ridders en hoofdse zeden – allemaal met een d te veel en voorzover bekend allemaal in teksten van hoogopgeleiden.

Sommige infecties zijn zelfs doorgedrongen tot de Grote Van Dale – ons meest geraadpleegde ijkpunt (op internet honderden keren eikpunt) voor correct Nederlands.

Wat is juist: handelwijze of handelSwijze? Als je bedoelt `wijze van handelen, manier van doen', dan schrijf je dit zonder tussen-s en zo staat het ook in het Groene Boekje en in de trefwoordenlijst van de Grote Van Dale. Maar in de definities van Van Dale duikt toch een keer handelSwijze op, namelijk in de verklaring van de uitdrukking beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald: ,,Het is beter van gedrag of handelswijze te veranderen op het moment dat men het foute ervan inziet, dan er halsstarrig in te volharden.''

Op internet en in kranten behoort handelSwijze overigens tot de toptien: alleen Google levert al ruim 32.000 vindplaatsen op. Zelden lijkt daarbij `wijze op het gebied van de handel' bedoeld te worden. (Wordt vervolgd.)

Reacties naar sanders@nrc.nl

    • Ewoud Sanders