`Bibi is te laat, veel te laat'

In de joodse nederzettingen in de Gazastrook die ontruimd gaan worden, is men niet onder de indruk van het besluit van minister Netanyahu om uit de regering te stappen.

Als het laatste avondjournaal is afgelopen zet Sylvia Mandelbaum (87) met een driftig gebaartje de televisie uit. ,,Waar was Bibi toen we hem echt nodig hadden? Hij is te laat, veel te laat. We hebben maanden lang gewacht en gesmeekt dat hij zou aftreden en Sharons regering ten val zou brengen. Hij bleef zitten, hij deed helemaal niets.''

Zoons, dochters en kleinzoons van mevrouw Mandelbaum zijn tegen middernacht nog in de weer met verhuisdozen, want vandaag vertrekt zij uit haar huis in Neve Dekalim, de grootste van de 21 joodse nederzettingen in de Gazastrook. De familie wil niet wachten tot politie en leger de nederzettingen gaan ontruimen.

Urenlang heeft Sylvia Mandelbaum met haar elegante, met gouden draden versierde hoed op naar de berichtgeving gekeken. Haar analyses – in Oostkust-Amerikaans doorspekt met Hebreeuws en Jiddisch: ,,Sharon is an Unmensch and Bibi is a Feigling'' – lijken op die van de politieke commentatoren. ,,Hij had moeten aftreden toen de regering vijf maanden geleden dat onzalige plan van Sharon goedkeurde. Hij had kunnen aftreden toen de Knesset moest beslissen. Misschien had hij het toen kunnen tegenhouden'', zegt zij als Nethanyahu op zijn laatste persconferentie zegt ,,dat het moment van de waarheid is aangebroken.''

In de ontslagbrief die hij voorleest op televisie argumenteert hij: ,,Er is een manier om vrede en veiligheid te bereiken, maar eenzijdige terugtrekking onder vuur zonder dat wij er iets voor terugkrijgen is niet de manier. Ik ben niet bereid deel te nemen aan een besluit dat de werkelijkheid negeert en blindelings afstevent op de stichting van een islamitische terreurbasis die een bedreiging vormt voor de staat.'' Enkele uren eerder schuift hij deze brief ten overstaan van verbouwereerde collega-ministers naar premier Sharon, staat op en verlaat de vergaderzaal. De stoïcijns reagerende Sharon brengt meteen daarop het uitvoeringsbesluit om de ontruiming te beginnen met drie kleinere, geïsoleerde nederzettingen in stemming: zeventien stemmen voor, vijf tegen.

Nog voordat alle televisiejournaals beginnen, is vice-premier Olmert aangesteld tot tijdelijk minister van Financiën en de belangrijkste topambtenaren en Stanley Fischer, de nieuwe uit Washington afkomstige gouverneur van de Israëlische centrale bank, hebben te horen gekregen dat het ontruimingsplan en het financieel-economisch beleid gewoon worden voortgezet. Exit Netanyahu. Heftig bewegende markten moeten worden gekalmeerd.

Leiders van de kolonisten in de Gazastrook en op de Westelijke Jordaanoever overladen hem meteen met lof, maar de bewoners van Gush Katif beseffen dat de oud-premier en oud-CNN-commentator andere motieven heeft. Als minister van Huisvesting Herzog (Arbeidspartij) in gesprek met het CNN-programma Late Edition van Wolf Blitzer zegt dat Netanyahu is afgetreden omdat hij het leiderschap van de Likudpartij van Sharon wil overnemen, knikt mevrouw Mandelbaum instemmend. ,,Waarom denk je dat het dak van mijn huis versterkt is. Ik heb hier mortieren in de tuin gehad. Bibi doet alsof hij voor het eerst hoort van terreur en van Hamas.''

Buurvrouw Sjifra Bashri, die net als haar orthodoxe echtgenote Ronnie in 1982 werd gedwongen de joodse nederzettingen in Yamit (Sinaï) te verlaten, zegt te hopen dat nu ook de andere Likud-ministers aftreden en op die manier van een ministerscrisis een regeringscrisis maken. De druk op de vijf Likud-ministers die tegen het uitvoeringsbesluit hebben gestemd zal in de komende dagen tijdens grote demonstraties in Jeruzalem en Tel Aviv alleen maar toenemen. Netanyahu's aftreden lijkt de leiders van de kolonistenbeweging nieuwe hoop te geven. Sjifra Bashri: ,,We bidden nog steeds voor een wonder van God.''

Iedereen beseft dat Netanyahu zijn eigen agenda heeft en had vanaf de dag in 2001 dat niet hij maar Sharon voor Likud de parlementsverkiezingen won. Dat hij niet eerder aftrad heeft te maken met zijn financieel-economisch hervormingsplannen van Thatcheriaanse snit, waarmee hij nationaal en internationaal in het Amerikaanse en Europese bedrijfsleven veel waardering oogstte.

Netanyahu is in tegenstelling tot hardliners als Uzi Landau en Natan Sharansky ook zeer gehecht aan een prominente rol in het centrum van de macht en de aandacht van de media. Door zich op te werpen als leider van het nationalistische en religieus-zionistische kamp hoopt hij de komende strijd om het leiderschap in Likud te winnen en daarmee zijn vooruitzichten op een terugkeer als minister-president te vergroten. De tweekamp in Likud tussen het kamp van Eretz Israël, waarin geen plaats is voor een Palestijnse staat, en het kamp dat een joodse democratie nastreeft binnen nieuwe grenzen met een verenigd Jeruzalem als hoofdstad naast een Palestijnse staat is in de kern waar het tumult over het wezen van Israël over gaat.

Tot op zekere hoogte is Netanyahu een gokker, want uit de meest recente opiniepeilingen blijkt dat Sharon in eigen kring nog steeds op een meerderheid kan rekenen. Netanyahu heeft echter zijn hoop gevestigd op de extreemrechtse groepen in Likud, die de dienst uitmaken in het Centraal Comité en op de partijcongressen. Hij is bovendien populair bij de (Amerikaanse) geldschieters van Likud en is een ervaren en charismatische campaigner, die met zijn financieel-economische hervormingen veel lof oogst in het bedrijfsleven.

Het moment dat de strijd tussen Sharon en Netanyahu beslecht zal worden is niet ver verwijderd. Verwacht wordt dat de regering na de uitvoering van het Gazaplan zal vallen over de ontwerpbegroting 2006. Maar dan is mevrouw Mandelbaum allang verhuisd naar een appartement in Jeruzalem. ,,Ik ga vooral de buren en mijn tuin met mandarijnenbomen missen.''.

    • Oscar Garschagen