Saturnusmaan Enceladus heeft vulkanisme

Enceladus, een van de kleinere ijsmanen van Saturnus, is vulkanisch actief. Onderzoekers van de NASA, die deze ontdekking op 29 juli bekendmaakten, hebben dit afgeleid uit waarnemingen van Cassini, de ruimtesonde die op 14 juli op een afstand van slechts 175 kilometer langs het oppervlak van Enceladus vloog. Boven het zuidpoolgebied van deze maan werd een hoge concentratie waterdamp ontdekt, terwijl de temperatuur van dit gebied veel hoger bleek dan elders. Dit wijst er op dat de ijskorst hier door verdamping `ontgast'.

Enceladus heeft een diameter van slechts 500 kilometer, dus zou koud en geologisch dood moeten zijn. Astronomen hadden berekend dat de temperatuur aan de evenaar rond de 80 K (het absolute nulpunt 0 K komt overeen met -273 °C) zou moeten liggen en aan de polen, waar het zwakke zonlicht schuin invalt, rond de 75 K. Cassini mat rond de zuidpool echter een gemiddelde temperatuur van 85 K en in afzonderlijke gebiedjes temperaturen tot boven de 110 K. Deze laatste komen vooral voor bij de breuken die Enceladus in dit gebied vertoont.

Deze hot spots zijn waarschijnlijk de bronnen van de ijle atmosfeer die ook door Cassini rond Enceladus is ontdekt. Deze bestaat voor 65 procent uit waterdamp en voor de rest uit waterstof en kooldioxide. Hij heeft zijn grootste dichtheid boven het zuidpoolgebied en zou vooral daar door ontgassing ontstaan. De inwendige warmte die hiervoor nodig is zou van de `knedende' werking van getijdenkrachten kunnen komen – net zoals bij de veel grotere Jupitermaan Io. Maar het is een raadsel waarom deze warmte dan vooral in het zuidpoolgebied naar buiten komt en tot cryovulkanisme leidt.

    • George Beekman