Gouden tijd voor bemiddelaars Polen (Gerectificeerd)

Een groot aantal Polen komt naar Nederland om te werken. Ze worden langs verschillende wegen geronseld. Soms met valse beloften.

De werkloze Pool die anno 2005 in Nederland aan de slag wil, kan kiezen. In Poolse kranten staan dagelijks tientallen advertenties voor goedbetaald werk in Nederland. Vooral in Opole, de Poolse provincie waar de meeste inwoners naast een Pools ook een Duits paspoort hebben. En waar de werkloosheid torenhoog is.

,,Toen wij begonnen, in 1997, waren er drie uitzendorganisaties die iedere week een advertentie plaatsten. Nu zijn dat er tegen de 80 per dag'', zegt Sander Buunk, wervingsmanager van uitzendbureau SBA Euro. SBA is gespecialiseerd in het uitlenen van – vooral – Polen.

De afgelopen jaren is het aantal Polen en andere Oost-Europeanen dat in Nederland laagbetaald werk doet sterk gestegen, tot 45.000 dit jaar. In diezelfde tijdsspanne is het aantal bedrijven en mensen dat geld verdient met het bemiddelen tussen Polen en Nederlandse werknemers fors gestegen. Sinds vorig jaar bestaat er zelfs een branchevereniging voor uitzendbureaus die zich specialiseren in (goedkope) buitenlandse arbeid, met een eigen collectieve arbeidsovereenkomst (zie kader).

De bemiddelaars zijn er in vele soorten en maten, van koppelbazen tot keurige uitzendbureaus. Een voorbeeld van laagdrempelige bemiddeling in de tuinbouw geeft de Poolse werknemer Ireneusz Podugorni. ,,Een zekere Richard, een Poolse chauffeur, haalt mensen uit Polen om voor tuinder Van Dijck te werken'', zegt Podugorni. Hijzelf is overigens bij de tuinder in Limburg terecht gekomen via zijn broer, die al sinds 1991 – illegaal – in Nederland werkt. Podugorni moest de Poolse tussenpersoon, waar zijn broer hem mee in contact bracht, echter betalen om zijn contract te krijgen: 350 euro voor zes maanden.

In de tuinbouw werken veel Polen zonder Duits paspoort, zoals Podugorni. Die kunnen alleen legaal werken bij bedrijven die een tewerkstellingsvergunning voor ze hebben. Bij de toetreding van Polen tot de Europese Unie vorig jaar, heeft Nederland immers de vrije toegang van Poolse werknemers tot de Nederlandse arbeidsmarkt opgeschort.

Werkten vroeger nog veel Polen illegaal in de seizoensarbeid, onder invloed van strengere sancties en handhaving én door het vereenvoudigen van de vergunningsaanvraag, neemt het aantal vergunningen toe. Vorig jaar verleende het Centrum voor Werk en Inkomen, het voormalige arbeidsbureau, aan 25.000 vooral Poolse plukkers, stekers en snijders tewerkstellingsvergunningen.

[Vervolg POLEN op pagina 17]

POLEN

'Vakbond doet niets voor Pool, want hij is geen lid'

[vervolg van pagina 15]

Tuinders werken met hele smalle marges, dus zij besparen relatief vaak op de kosten van tussenpersonen door zelf werknemers uit Polen te halen, zo zeggen de Nederlandse uitzendbureaus die gespecialiseerd zijn in buitenlandse werknemers. En `zelf' betekent dan met hulp van Poolse oud-werknemers of bekenden. Of van Poolse koppelbazen, die regelmatig bij de tuinders langsrijden om arbeid aan te bieden. ,,Ik krijg hier iedere week wel iemand langs'', zegt een Zeeuwse tuinder die liever anoniem wil blijven.

De meeste uitzendbureaus zeggen niet rouwig te zijn dat veel tuinders zelf hun mensen zoeken. Zij hebben hun handen vol aan de rest van de tuinders, maar vooral aan de bedrijven die het hele jaar door behoefte hebben aan ,,gemotiveerde, sterke mensen die vrijwel nooit ziek zijn'', in de woorden van Buunk van uitzender SBA Euro. Inmiddels werken er permanent ongeveer 20.000 Polen in Nederland via uitzendbureaus die zich uitsluitend bezighouden met het uitlenen van buitenlanders voor laagbetaalde arbeid. Ze hebben allemaal een Duits paspoort en werken naast de tuinbouw in de vleesverwerking, de afvalverwerking en de industriële schoonmaak.

Er zitten goede en slechte uitzendbureaus tussen, zegt directeur Gerlof Roubos van de branchevereniging voor Internationale Uitzendbureaus, VIA. VIA is vorig jaar opgericht, op initiatief van onder meer uitzendbureau SBA Euro, om een einde te maken aan de slechte reputatie van de uitzendbureaus die bemiddelen in buitenlandse werknemers. De inmiddels dertig leden geven garanties over huisvesting, doorbetaling bij ziekte en als er tijdelijk geen werk is, afdracht van ziekenfondspremies voor de werknemer en een hulpnummer waar werknemers 24 uur per dag terecht kunnen in hun eigen taal. De naleving wordt door VIA gecontroleerd.

Bij veel andere bureaus gaat het er anders aan toe, stelt Roubos van de VIA. Dat krijgt hij te horen via het meldpunt dat VIA in het leven heeft geroepen. ,,Een veelvoorkomende truc is het adverteren in Polen met netto uurlonen van rond de tien euro, die hier in Nederland veel lager blijken te liggen'', zegt Roubos. In realiteit betalen alle uitzendbureaus rond de zes euro netto per uur, iets boven het minimum loon – en overigens hetzelfde nettoloon dat Nederlanders voor dit soort werk krijgen. ,,Of het sluiten van een voorlopig contract in Polen, terwijl het echte contract in Nederland er anders uitziet. Maar er is nooit tijd om het hier rustig door te lezen.''

Een andere truc is die met `voorschotten'. Een vijftigjarige Poolse vrouw op camping De Naaldhof in Oss, die `in de aardappelen' werkt, vertelt: ,,Ik krijg ongeveer vijftig euro per week uitbetaald, de eindafrekening krijg ik aan het einde van het contract''. Maar bij het afrekenen gaat het regelmatig fout. Werknemers krijgen niet alles, of er worden achteraf allerlei `kosten' in rekening gebracht. En vanuit Polen is het moeilijk om nog aan het geld te komen, weet Roubos. ,,Ik krijg regelmatig faxen van mensen uit Polen die zeggen nog geld te krijgen. En als ik het dan na bel, hebben ze vrijwel altijd gelijk.''

Het blijkt nog lastig te zijn om tegen dit soort situaties op te treden. Laatst kreeg Roubos een contract onder ogen waarin bij ziekte onmiddellijk ontslag volgde. ,,Dat is verboden. Maar de arbeidsinspectie gaat er niet over, en de vakbonden doen niets omdat ze geen lid zijn. En de Pool zelf, ja, die wil wel werken...''

Roubos heeft het over bureaus die in beginsel legaal zijn. Dat wil zeggen dat ze mensen uitzenden die in Nederland mogen werken, en dat ze premies afdragen. Maar naar schatting van de ABU, de landelijke koepel van uitzendbureaus, zijn er in Nederland ook ongeveer 6.000 illegale `uitzendbureaus', meestal niet meer dan een lijst telefoonnummers en een auto. En hoe zij bijvoorbeeld de woonomstandigheden en de loonbetalingen regelen, daar bestaat geen enkele controle op.

Rectificatie

Bemiddelaars Polen

In het bericht Bekvechtende uitzenders (6 augustus, pagina 15) staat dat uitzendbureaus die volgens de VIA-CAO werken goedkoper zijn dan bureaus van ABU. Dat is te ruim geformuleerd. Bedoeld wordt dat de directe loonkosten van de VIA-bureaus lager liggen. Er wordt geen uitspraak gedaan over de overige kosten en de indirecte loonkosten.

    • Elsje Jorritsma