Erfenis Welles overheerst op festival Locarno

Het bijprogramma over Orson Welles dreigt alle andere onderdelen van het filmfestival van Locarno te overschaduwen. De 58ste editie van het festival is gisteravond in het Zwitserse bergplaatsje begonnen. Veel van Welles' vaak onaffe producties waren niet eerder te zien.

Dit jaar is het negentig jaar geleden dat Orson Welles werd geboren en twintig jaar dat de flamboyante acteur, radiomaker, theater- en filmregisseur overleed. De hoorspelversie van H.G. Wells' The War of the Worlds die hij in 1938 als echte gebeurtenis de ether inslingerde is fameus. Behalve massahysterie leverde het Welles zelf een contract in Hollywood, waar hij carte blanche kreeg. Maar niet voor lang. Met zijn debuut Citizen Kane (1941) schoffeerde de liberale Welles de rechtse krantenmagnaat William Randolph Hearst. Welles' tweede film, The Magnificent Ambersons, werd hem door de Studio uit handen genomen.

De films die hij na 1945 maakte zijn op z'n best gemankeerde meesterwerken met geniale momenten, zo luidt de gangbare mening. Sinds begin jaren vijftig werkte Welles vooral in Europa, waar hij legio projecten begon maar ze meestal niet afmaakte. Veel van die onaffe films hebben een mythische status, maar ze zijn door de aard van het vaak ongemonteerde materiaal nooit te zien.

Een aantal jaar geleden schonk de weduwe van Welles, Oja Kodar, duizenden filmblikken aan het Filmmuseum van München. Die zijn nu bekeken, in kaart gebracht, gerestaureerd en waar mogelijk gemonteerd volgens de intenties van de regisseur. Af en toe waren fragmenten van het immense reconstructieproject wel eens ergens te zien, maar nog nooit compleet.

Het programma `The Magnificent Welles' in Locarno brengt werkelijk alles bij elkaar: Welles als regisseur, Welles als acteur in andermans films, Welles als televisiemaker en films over Welles; tien dagen lang van negen uur 's ochtends tot na middernacht. Plus workshops over de diverse aspecten van zijn carrière.

Het programma stelt de reputatie van Welles bij als eendagsvlieg, als maker van films met hooguit wat interessante scènes en benadrukt de artistieke kwaliteit van de vele activiteiten die hij in Europa ontplooide. Zo maakte hij televisieseries voor de BBC, filmde hij toneelmonologen en werkte hij aan films waarvan nu eindelijk stukken zijn te zien: Don Quichotte, The Other Side of the Wind en The Deep. In wat er tot nu toe al vertoond is aan zeldzaam materiaal blijkt Welles een geniaal verhalenverteller (in BBC's Orson Welles' Sketch Book), televisie-innovateur (Around the World with Orson Welles) en een filmvernieuwer van de eerste orde, altijd op zoek naar expressieve vormen en nieuwe manieren om een verhaal te vertellen. De films in competitie kunnen daar vooralsnog niet aan tippen.

    • André Waardenburg