`We moeten nu niet wegkruipen in Brussel'

Veel europolitici zijn nog steeds teleurgesteld. Ze begrijpen waarom burgers moeite hebben met Brussel, maar ze zijn boos op partijgenoten die Europa misbruiken voor eigen gewin.

Het Nederlandse `nee' tegen de Europese Grondwet, op 1 juni, heeft de meeste Europese parlementariërs uit het veld geslagen. Ze zijn niet alleen teleurgesteld over de oorvijg van de kiezer. Ook over hun eigen eurosceptische partijgenoten, die soms openlijk opriepen om tegen te stemmen. Wat ging er mis, vragen Nederlandse europolitici zich tijdens deze vergaderloze zomer af. Ze verzamelen munitie voor het brede maatschappelijke debat, dat het kabinet Balkende-II en de Tweede Kamer na de zomer beginnen.

,,Wat wíllen we met Europa? Waar liggen de grenzen van de Europese Unie? Dáárover moet de discussie gaan'', zegt Toine Manders (VVD), die de zomermaanden thuis doorbrengt in het Brabantse Asten. ,,Bij de slager, het plaatselijke café en de supermarkt hoor ik tenminste wat de mensen beweegt.'' Manders is teleurgesteld over de inzet van de Tweede Kamer. ,,Hoeveel van de 150 Kamerleden is voor de Grondwet de boer opgegaan? Een handjevol''.

,,De burger heeft aan de noodrem getrokken, dus we moeten nu niet gemakzuchtig wegkruipen in Brussel'', zegt Max van den Berg (PvdA). Van den Berg is nog net in Amsterdam, voordat hij met vakantie naar de VS vertrekt. De PvdA, erkent hij, is er bij de campagne voor de Grondwet onvoldoende in geslaagd haar sociale hervormingsagenda duidelijk te maken. ,,Het `nee' is bewust uitgesproken. Dat mogen we niet negeren'', zegt hij. Er moet volgens hem scherp worden gekeken wat Europees kan worden gedaan en wat beter in Nederland kan gebeuren. ,,We moeten af van automatismen in Brussel. Ook wat betreft het toetreden van nieuwe lidstaten.'' Hij verwacht een heftig debat in zijn eigen partij, de PvdA. De anti-campagne van enkele prominente partijleden heeft kwaad bloed gezet.

Joost Lagendijk (GroenLinks) interpreteert het `nee' tegen de Grondwet juist niet als een afwijzing van nieuwe lidstaten zoals Turkije. ,,Dat is niet de indruk die ik aan de campagne over de Grondwet heb overgehouden''. Over een nieuw Europadebat in Den Haag is hij sceptisch. De komende gemeenteraadsverkiezingen, in 2006, bieden partijen een podium om het cynisme over Europa te voeden, vreest hij. ,,Laat de partijen eerst eens duidelijk maken wàt ze met Europa willen, met de uitbreiding en met de sociaal-economische agenda. Wat moet Brussel wel en niet doen.'' Dat is essentieel.

Voor Sophie in 't Veld (D66) is Nederland ,,een land van navelstaarders'' geworden. Het referendum heeft duidelijk gemaakt dat de politici op het Haagse Binnenhof, te veel met zichzelf bezig zijn, en alleen nationale kwesties belangrijk vinden. In 't Veld: ,,Den Haag moet ophouden Europa systematisch dood te zwijgen of in een negatief daglicht te plaatsen, zoals minister Zalm doet.'' Haar vakantie brengt zij onverwachts door in Den Haag om een ziek familielid te verzorgen. ,,Europa wordt in Den Haag stiefmoederlijk behandeld, maar burgers zijn wel degelijk geïnteresseerd.''

Nederlanders zijn niet anti-Europees gezind, zegt zij. Ruim 80 procent van de Nederlanders steunt de Europese Unie, zo blijkt uit de recente Eurobarometer, een opiniepeiling die vlak na het referendum is gehouden. Als belangrijkste reden om tegen te stemmen noemden de meeste Nederlanders gebrek aan informatie (32 procent). Een kleiner deel (19 procent) vond het verlies van nationale soevereiniteit reden om de Grondwet af te wijzen, en 13 procent van de kiezers vindt Europa te duur.

,,De Nederlanders hebben met hun stem laten merken dat ze tegen een ongrijpbare macht in Brussel zijn, die van alles wil regelen'', reageert Jan Mulder (VVD). Burgers realiseren zich te weinig het belang van Europese beslissingen, vindt hij, waarbij de schuld voor een deel ligt bij het gebrek aan belangstelling van Kamerleden voor Brussel. ,,Er wordt over Europa gepraat alsof het elders ligt. Parlementariërs in Den Haag weten nauwelijks wat wij in Brussel doen'', zegt Mulder. Brussel is te ingewikkeld, erkent hij. ,,Er zijn alleen al 33 verschillende manieren om tot een besluit te komen.'' wat wrang is, vindt Mulder, dat de Europese Grondwet de besluitvorming in Europa juist simpeler zou maken.

Mulder, landbouwspecialist in het Europees Parlement, is net terug van een werkbezoek aan het Europese Milieuagentschap in het Deense Kopenhagen, dat moet toezien op uitvoering van de landbouwhervorming. Van zijn achterban hoort Mulder dat bijvoorbeeld de nitraateisen, die Europa aan ieder land in gelijke mate oplegt, onrealistisch zijn. Waar moet de EU zich wel en niet mee bemoeien, is ook voor hem een kernvraag.

Ieke van den Burg (PvdA) nam deze zomer poolshoogte in de Verenigde Staten om te onderzoeken hoe het toezicht op de verzekeringswereld geregeld is. Amerika kijkt jaloers naar Europa, met z'n vrije kapitaalverkeer, geliberaliseerde financiële markten en de sterke euro, merkte ze. ,,Hoe kan Europa zich zo in de put praten terwijl de uitgangspositie zo goed is'', hoorde ze van politici en ondernemers. Het is erg jammer, zegt ze, dat het niet gelukt is de voordelen van Europese samenwerking beter over het voetlicht te krijgen. Ook bij haar eigen partij voelt ze zich in de kou staan, blijkt uit een bittere reactie van Van den Burgh in Socialisme & Democratie, waarin ze de nee-stemmers in de PvdA aanvalt.

Kartika Liotard (SP) huivert van woorden als liberalisering en marktwerking, die in de Grondwet ,,werden gepropageerd''. Als een van de weinige europarlementariërs is ze blij met de uitslag van het referendum. ,,Dat is een nee tegen het Europa van de vrije markt'', zegt Liotard (34). ,,Er is geen sprake van een crisis in Europa, maar van een nieuw begin. Een Europa met minder economie en meer welzijn van mensen, daar willen wij over debatteren.''

    • Michèle de Waard