Verslaving

Het enige televisieprogramma waar ik aan verslaafd ben is teletekst, maar dat is welbeschouwd geen televisieprogramma. Teletekst is het enige onderdeel van het televisieaanbod dat het lezen bevordert. Elke dag raadplegen miljoenen mensen teletekst en dat is eigenaardig omdat teletekst op het eerste gezicht zo'n schrale voorziening is. Teletekst biedt geen plaatjes en geen bewegend beeld, de berichtgeving is beknopt en simpel en esthetisch stelt het niets voor. Het gebruikte lettertype is wellicht goed leesbaar, maar foeilelijk en de diverse steunkleuren zijn waarschijnlijk uitgezocht door een kleurenblinde.

Toch is teletekst elke dag de eerste nieuwsbron die ik zie en kennelijk ben ik de enige niet. De charme van deze voorziening moet wel zijn dat headline news hier tot zijn essentie is teruggebracht. De pagina's 101 en 102 maken onmiddellijk duidelijk of er in binnen- of buitenland iets van enige importantie is gebeurd. De redactie van teletekst is goed bij de tijd. Het nieuws wordt op de voet gevolgd. Hoe belangrijk het nieuws ook is, het wordt in zo'n honderd woorden samengevat. Alleen bij groot nieuws worden nog wel eens een of meerdere pagina's extra gebruikt, al gaat het dan meestal om reacties op het grote nieuws. Kijk je na een eerste snelle blik op teletekst naar het televisienieuws dan stemt dat vrijwel altijd geheel overeen met het nieuwsskelet dat teletekst heeft verschaft. Dat televisienieuws is eigenlijk alleen maar nodig in het geval bewegend beeld iets onmisbaars toevoegt aan de berichtgeving.

Slechts op één punt is er iets raadselachtigs met het nieuwsaanbod van teletekst: de volgorde van de verschillende nieuwsberichten. Je zou verwachten dat het eerste bericht ook het belangrijkste bericht is, maar dat is lang niet altijd het geval. Het zou ook nog kunnen zijn dat het eerste bericht het meest recente bericht is, maar dat gaat ook niet altijd op. Op het moment dat ik dit schrijf is het eerste binnenlandse nieuwsbericht van teletekst dat het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen een meldingsplicht voor diabetici bepleit. Dat lijkt mij niet het belangrijkste nieuwsfeit van de dag en bovendien staat het al enige tijd op zijn prominente plek. Hier zou de redactie van teletekst nog eens helderheid over moeten verschaffen.

De zeer beknopte nieuwsvoorziening is lang niet de enige charme van teletekst, wat mij betreft zelfs niet de grootste charme. Teletekst geeft ook informatie over de media, inclusief de altijd fascinerende kijkcijfers, de financiële markten, over culturele gebeurtenissen, alle denkbare sporten, het weer, de vertragingen bij de spoorwegen, de files op de wegen en ten slotte nog speciale informatie over grote sportevenementen.

Mijn favoriete pagina is 717, waar achtergrondinformatie over het weer wordt gegeven, die zowel van technische als historische aard is. Zo wordt uitgelegd wat het verschil is tussen motregen en lichte regen, wat een zomerse dag is, wat een tropische dag is, wanneer we kunnen spreken van een hittegolf en hoe de metingen van het KNMI worden verricht. Nog interessanter voor de liefhebber is de historische weersinformatie, zowel op de korte als de lange termijn. Zodra de maand voorbij is, wordt die weertechnisch samengevat. Juli 2005 was bijvoorbeeld somber en nat, maar desondanks iets warmer dan het langjarig gemiddelde. Omdat in Nederland continue meetgegevens over het weer voorhanden zijn sinds 1703, komt ook de zeer lange termijn aan bod op pagina 717. Zo is de zomer van 1947, ondanks de opwarming van de laatste drie decenia, nog steeds de warmste zomer ooit gemeten. Voor wie de paginering van teletekst automatisch in de vingers heeft, zijn wijzigingen in het systeem een ramp. Die moeten van overheidswege verboden worden.

Dit is de laatste bijdrage van historicus Maarten van Rossem over het tv-aanbod.

    • Maarten van Rossem