Na de beursgekte is het tijd om boete te doen

De beurspieken zijn passé. Na de hoogmoed van de internethausse zijn het weer tijden van ontnuchtering. En van boete doen. Geschikt voor u: voor 3 miljard dollar.

Tijd om af te rekenen. Time Warner, de `papieren' uitgever die met zijn fusie in 2000 met internetaanbieder AOL de `nieuwe economie' bekrachtigde, gaat zijn boze beleggers compenseren. Tijd om boete te doen.

Twee jaar geleden liet Time Warner de toevoeging AOL in zijn bedrijfsnaam al vallen. Vervolgens schikte de uitgever de boekhoudfraude met AOL-advertentie-inkomsten met de Amerikaanse justitie en met de beurscommissie.

En deze week zet Time Warner, uitgever van Time, Sports Illustrated, en eigenaar van tv-zender CNN, 3 miljard dollar opzij als reservering voor schikkingen met beleggers, waaronder pensioengigant ABP, pensioenfonds voor ruim een miljoen Nederlandse leraren en ambtenaren.

Het geld gaat naar klagers in tientallen rechtszaken, waaronder één zaak voor alle beleggers die gedupeerd zijn door de koersdaling die volgde op het bekend worden van boekhoudfraude. De accountant van Time Warner, Ernst & Young, betaalt 100 miljoen dollar.

De uitgever is de laatste in een serie spraakmakende schikkingen. Van de beslissers bij Amerikaanse telefoonbedrijf Worldcom, dat na een boekkhoudfraude in 2002 failliet ging, tot de Frans-Belgische bank Dexia en de Nederlandse verzekeraar Aegon. Dexia en Aegon hebben samen bijna een miljard euro op tafel gelegd om de Legiolease-affaire rondom aandelen op krediet kopen, te schikken.

Na de hoogmoed van de vanzelfsprekende koersstijgingen aan het eind van het millennium zijn het nu tijden van ontnuchtering. De Amerikaanse zakenbanken hebben miljarden op tafel gelegd om rechtszaken over belangenverstrengeling af te kopen.

Bij Worldcom hebben banken, waaronder ABN Amro, ex-directeuren en ex-commissarissen inmiddels 6,14 miljard dollar op tafel gelegd voor gedupeerde beleggers. De commissarissen moesten eenvijfde van hun vermogen afstaan, ex-directievoorzitter Bernard Ebbers (25 jaar cel) en zijn financieel directeur Scott Sullivan zijn ten behoeve van de schuldeisers `geplukt'. Mevrouw Ebbers behoudt 50.000 dollar. Sullivans sprookjeshuis in Boca Raton, Florida staat op de website van de Worldcom-schuldeisers (www.worldcomlitigation.com) te koop. Vraagprijs: 10,9 miljoen dollar.

Bij Enron, dat na boekhoudfraude in 2001 bankroet ging, zit 7,1 miljard dollar in de schikkingspot.

Bij Time Warner hebben de beleggers nog geen afspraken die door een rechter zijn gefiatteerd. Dat is de reden dat beleggers als ABP nog geen cijfers willen noemen over de bedragen die zij denken te krijgen. Het pensioenfonds, dat een aparte juridische procedure tegen Time Warner voert, becijfert zijn schade op een bedrag van 190 à 200 miljoen dollar, geleden tussen januari 2001 en juli 2002.

Ook tegen telefoonbedrijf Qwest, tegen de Canadese computerapparatuurfabrikant Nortel en tegen automaterialenleverancier Delphi lopen zaken van ABP. ,,En wij kijken naar andere in de Verenigde Staten'', zegt chef-jurist Rene Maatman van ABP. Het fonds voert de eigen acties om een hogere schadevergoeding uit het vuur te slepen. De hoogte van het bedrag hangt van een veelvoud van factoren af, zoals de financiële positie van het bedrijf (failliet of niet) en de afspraak met de advocaat over diens percentage van de opbrengst. Hier geldt: no cure, no pay.

De acties van ABP illusteren de ommezwaai bij grote vermogensbeheerders: niet werkloos toekijken als hun beleggingen in het ongerede raken, maar bijsturen, met de directie praten, op aandeelhoudersvergaderingen stemmen en je belangen behartigen. ,,Het is belangrijk dat we dit soort zaken niet over ons heen laten gaan'', zegt Maatman. ,,Ook als Europese belegger willen wij onze positie veilig stellen. Die schadevergoedingen zijn er toch.''

Het rendement op beleggingen is de grootste inkomstenbron voor de pensioenwereld. De premies die werkgevers en werknemers betalen doen een aardige duit in het zakje, maar de betaalbaarheid van pensioenen en de vergrijzing staat of valt met het rendement op het vermogen. Het belang van een pensioenfonds is de portemonnee van werknemers en gepensioneerden die daar verzekerd zijn. Bij ABP (178 miljard euro beleggingen) is dat een kwart van de Nederlandse huishoudens.

Om zijn belangen te bewaken heeft ABP zijn administratie aangepast, vertelt Maatman. Als collectieve rechtzaken in de Verenigde Staten worden geschikt, heeft elke belegger die in de betrokken periode aandelen of obligatie van dat bedrijf bezat recht op een uitkering. Hij moet dan een zogeheten proof of claim invullen. Volgens sommige schattingen neemt een kwart tot een derde van beleggers die moeite niet. Gevolg: hun geld gaat naar de beleggers die het papierwerk wél doen.

    • Menno Tamminga