Idylle tussen Athene en Ankara is voorbij

Griekenland is niet ongevoelig voor de groeiende reserves in West-Europa jegens Turkije. Maar Athene wil de kwestie-Cyprus niet opblazen.

Nog tot ruim een maand geleden werd de idylle volgehouden. De premiers van Griekenland en Turkije, Kostas Karamanlís en Tayyip Erdogan, ontmoetten elkaar op de brug over de rivier Evros, die beide landen scheidt, ter gelegenheid van de ingebruikname van een aardgaspijp. Kinderen uit beide landen zongen, Karamanlís groette de Turkse schildwacht in het Turks, Erdogan de Griekse in het Grieks. En de Griekse premier aanvaardde de Turkse uitnodiging voor een officieel bezoek aan Ankara ,,vóór de derde oktober''.

Op die dag moeten de onderhandelingen beginnen over toetreding van Turkije tot de Europese Unie, indien het land tenminste aan de gestelde voorwaarden voldoet. Over deze startdatum bereikten de regeringsleiders van de 25 EU-landen onder Nederlands voorzitterschap in december vorig jaar overeenstemming.

Griekenland maakte toen geen voorbehoud. En Cyprus, het eiland waarvan Turkije sinds 1974 het noordelijk deel claimt en sindsdien als twistappel in de Turks-Europese betrekkingen fungeert, evenmin. De Cyprische president Tassos Papadópoulos, hoewel geldend als hardliner, wilde zich niet openlijk distantiëren van Athene's koers, die nog helemaal was geënt op het beleid van Jórgos Papandreou, de man die tot maart 2004 als socialistisch minister van Buitenlandse Zaken een toenadering tot Turkije had doorgevoerd. Zijn `aardbevingspolitiek' had gestalte gekregen nadat beide landen in 1999 door zware aardschokken waren getroffen.

De conservatieve regering-Karamanlís, die in het voorjaar van 2004, aantrad heeft deze vriendschapspolitiek nog geïntensiveerd. De premier trok zelfs met zijn echtgenote naar de Turkse hoofdstad om te getuigen bij het huwelijk van Erdogans dochter. Steeds opnieuw werd beklemtoond dat Athene een warm voorstander was van Turkije's Europese koers.

Maar Turkije's uitdrukkelijke verklaring van eind vorige week, dat de ondertekening van het douaneverdrag met de tien nieuwe EU-lidstaten géén erkenning van de republiek Cyprus inhoudt, leidde deze week tot de feitelijke verbreking van de idylle. Karamanlís stelde per kerende post zijn bezoek aan Ankara uit ,,tot zeker na de derde oktober''.

De commentaren in Athene en Nicosia klonken nog wat voorzichtig. Termen als `paradoxaal' en `staatsrechtelijk ongeldig' vielen. Maar met een veto tegen de beladen startdatum werd niet gedreigd. De Franse premier Dominique de Villepin deed dat wél, tot Griekse voldoening en Turkse woede. En de Duitse voorzitter Gert Pöttering van de centrumrechtse EVP in het Europees Parlement ging nog verder door Nicosia te suggereren zelf met een veto te komen.

Athene is niet ongevoelig voor de groeiende gereserveerdheid in Europa over Turkije die zich ook in landen als Oostenrijk en Nederland manifesteert. Maar het lijkt erop dat Karamanlís, evenals Papadópoulos, niet wil opgaan in het koor dat de kwestie van de niet-erkenning van Cyprus wil aangrijpen om het EU-overleg met Turkije ,,met goed fatsoen'' te verdagen.

Helemaal reëel is de Grieks-Turkse `toenadering' overigens nooit geweest. Cynici in Griekenland, aan wie het niet ontbrak, hebben er steeds op gewezen dat van de zijde van Turkije eigenlijk nooit echte concessies waren te noteren, alleen allerlei mooie gebaren op cultureel en sportief terrein. De oude geschillen over schendingen van het Griekse luchtruim door (bewapende) Turkse straaljagers en over de zeebodem waarop de wederzijdse eilanden rechten kunnen laten gelden, duren onverminderd voort.

De laatste tijd wordt in de Griekse media weer meer geklaagd over ,,die ene kleine concessie'' die van Turkije werd verlangd, maar die ook niet is gekomen: de heropening van de orthodoxe Theologische Hogeschool op het eiland Héybeli vlakbij Istanbul, die in 1972 werd gesloten.

,,De moslims hebben 24 theologische scholen in dit land, wij hadden er één, maar die is al tientallen jaren dicht'', klaagde de oecumenisch patriarch van Constantinopel, Bartholoméos, deze week. ,,Niet alleen de wetten moeten in ons land veranderen, ook de mentaliteit'', meende de patriarch, die overigens warm voorstander is van Turkse aansluiting bij Europa.