Een terreurdaad waarop Israël wachtte

De aanslag in Shfaram past niet in het bekende patroon. Een jonge joodse extremist schiet Arabieren dood uit protest tegen het beleid van Sharon. Wordt hij een voorbeeld voor anderen?

Niemand in Egged-bus 165 van Haifa naar Shfaram sloeg gisteren acht op de jonge soldaat in legergroen gevechtstenue met `zijn' MK-16 op schoot. Ook niet toen de bus rond vijf uur het overwegend Arabische stadje ten oosten van Haifa binnenreed. Soldaten, jongens en meisjes zeulend met hun persoonlijke wapen, vormen een alledaags verschijnsel in Israël, maar dat geldt eigenlijk niet voor een zichtbaar religieuze militair met keppel, volle baard en slaaplokken in een bus vol met Arabische studenten, pendelend kantoorpersoneel en van de markt terugkerende huisvrouwen. Achteraf is het ook vreemd dat het niemand was opgevallen dat Eden Natan-Zada, net 19, in zijn speciale gevechtsvest gevulde patroonhouders had zitten. En hij had een oranje lint om de riem van zijn wapen gebonden als teken van protest tegen de ontruiming van de joodse nederzettingen in de Gazastrook.

,,Ik had hem een dag eerder ook al in de bus gezien'', vertelt Salama Aftihaj, een computerspecialist bij een internationaal vervoersbedrijf in de havenstad. ,,Toen ik op de knop drukte, stopte de bus en terwijl ik uitstapte zag ik dat hij ook was opgestaan en bij de chauffeur voorin was gaan staan. Meteen daarna begon hij te schieten.''

Aftihaj woont in een zijstraat, vlakbij de bushalte. De chauffeur, Michel Bahus, twee zusjes, Dinah en Hazar Turki van 23 en 21 die vlak achter de bestuurderspositie zaten, en een 55-jarige middenstander, Nader Hayak, werden onmiddellijk gedood. Kort daarop bestormden omstanders de bus. Burgemeester Ursan Yassin en gemeenteraadslid Zad Zad liepen toevallig door de drukke straat en waren zeer snel ter plaatse.

Ursan Yassin, vanochtend bij het gemeentehuis terwijl hij naar zijn auto loopt om de families van de twee zusjes te bezoeken: ,,De joodse terrorist leefde nog. We wilden de gewonden verzorgen. Hij richtte zijn geweer ook op ons en zei dat we tegen Sharon moesten zeggen dat hij de itnatkut moest stoppen.'' Itnatkut is het Hebreeuwse woord voor `afsnijden' en wordt gebruikt om het besluit de 21 joodse nederzettingen in de Strook van Gaza te ontruimen, aan te duiden. Of, in de terminologie van de zeloten, ,,af te snijden van het Land van Israël''.

Terwijl een Israëlisch-Arabische politieman trachtte Eden Natan-Zata te arresteren, werd de soldaat overmeesterd en doodgeslagen. Ursan Yassin, Arabisch lid van Likud, de partij van premier Sharon: ,,Het was vreselijk. Ik heb de premier en de president gisteravond gevraagd hard op te treden tegen joodse extremisten, net zo hard als er tegen Palestijnen wordt opgetreden, of ze nu in Israël of de Westelijke Jordaanoever wonen. We geven helemaal niet het hele joodse volk de schuld. Wij hebben altijd gestreefd naar vreedzame coëxistentie. Maar ik hoop wel dat de joodse sector dit soort extremisten uitstoot.''

Volgens gemeenteraadslid Ahmed Hamdi hebben niet de regering en de Knesset het voor het zeggen, maar ,,de fascisten van de straat'', ,,de fascisten met hun oranje linten''. Ook Hamdi vertelt dat hij nog geprobeerd heeft de menigte te kalmeren, maar dat er geen houden aan was. De ochtend na de daad van de `JOODSE TERRORIST', zoals de vette koppen in Yedioth Ahronot en Ma'ariv luidden, is het stil in Shfaram, een stadje met 35.000 Arabische inwoners. Moslims, christenen en druzen. De winkels en restaurants blijven dicht als teken van rouw en protest tegen het onvermogen van de Israëlische politie- en veiligheidsdiensten om een extremist als Eden Natan-Zada tegen te houden. Overal zijn Israëlische Arabieren in staking. Er zal vanmiddag, als de slachtoffers worden begraven, worden gedemonstreerd.

,,We wisten toch allang dat het een kwestie van tijd zou zijn dat een joodse terrorist, afkomstig uit een van de nederzettingen, zou toeslaan. We hebben alle scenario's in de krant kunnen lezen'', zegt Luft Mansour, redacteur van het Israëlisch-Arabische weekblad A-Sinara. ,,Persoonlijk hield ik rekening met een aanslag in Al-Quds (Jeruzalem) of in Hebron. Ik had nooit gedacht dat deze nachtmerrie zou plaatsvinden in een bus in een stad waar heel veel druzen wonen. Druzen die dienst doen in het Israëlische leger en als soldaten de kolonisten in de nederzettingen helpen beschermen.''

Volgens gemeenteraadslid Zad Zad stierf Eden Natan-Zada in het besef dat hij zich vreselijk had vergist, omdat hij dacht in een Arabische buurt te zijn en niet in een druzische wijk. Druzen vormen een autonome religieuze gemeenschap, vernoemd naar Mohhamd Al-Darazi, een volgeling van een elfde eeuwse kalief, die op zijn beurt een shi'itsche sekte had opgericht en zichzelf `Al-Hakim' noemde. Palestijnse druzen steunen Israël, Syrische en Libanese druzen hebben minder sympathie voor de joodse staat.

Lufti Mansour: ,,Het is duidelijk dat de (geheime dienst) Shin Bet compleet heeft gefaald en dat de leiders van de kolonistenbeweging medeverantwoordelijk zijn, want zij doen niets anders dan opjutten en stemmingmaken.''.

Die mening wordt vandaag gedeeld door vrijwel alle krantencommentatoren. Zij baseren zich ook op de getuigenissen van de ouders van Eden Natan-Zada. Twee maanden geleden deserteerde de jongen uit het leger, verliet zijn ouderlijk huis in Rishon Letzion en verhuisde naar Tapuah, een nederzetting op de bezette Westelijke Jordaanoever. Tapuah wordt bewoond door aanhangers van de in 1994 verboden, extremistische Kach- en Kahane Kai-beweging. `Kach' vindt dat het Land van Israël van de joden is en dat de Palestijnen gedwongen moeten worden te verhuizen naar Jordanië en Syrië. Baruch Goldstein, die in 1994 in een moskee in Hebron tientallen moslims doodschoot, was ook lid van Kach.

Moeder Debbie waarschuwde de legerleiding en de plaatselijke politie over de verdwijning van haar zoon. ,,We hebben het leger gesmeekt hem op te sporen en zijn wapen af te nemen. We dachten dat hij daarmee iets vreselijks zou doen. We dachten eerst dat hij zichzelf iets zou aandoen, want hij had zo'n moeilijke tijd in het leger,'', zei Debbie gisteravond op televisie.

Het leger deed evenwel niets en de politie adviseerde de ouders om hun zoon zelf op te sporen. Een poging om dat te doen met behulp van een tv-station liep op niets uit. Uit een eerste reconstructie van de krant Yedioth Ahronot is gebleken dat Eden Natan brieven over zijn desertie, zijn toetreding tot een religieuze school en sympathie voor de Kachbeweging heeft geschreven. Die schrifturen waren enkele weken geleden in het bezit gekomen van de militaire politie. Die ging op onderzoek uit in Tapuah en Gush Katif (in de Strook van Gaza), maar kon hem nergens vinden, hoewel de jongen was gezien bij de grote demonstraties in Kfar Maimon, twintig kilometer van de Strook van Gaza.

Commentator Alex Fishman van Yedioth Ahronot: ,,Shfaram is een dramatisch incident. Maar Eden Natan-Zada is een fenomeen. Er zijn dozijnen, misschien wel honderden Zada's, allemaal opgejuinde potentiële moordenaartjes. En politie en leger slapen.''