Hoe vogelgriep mensengriep kan worden

Een gemuteerd vogelgriepvirus kan een pandemie veroorzaken die veel ernstiger is dan de bekende griep. Zeven vragen over vogelgriep.

Wat is vogelgriep?

Vogelgriep of vogelpest is een infectieziekte onder vogels, veroorzaakt door een influenza-A-virus. Er bestaan veel verschillende influenzavirussen. Allereerst bestaan de soorten A, B en C. De voor ziekte vooral belangrijke A-influenza's worden verder gekarakteriseerd met de letters H en N. H en N staan voor de namen van de twee eiwitten waar de mantel van het virus uit is opgebouwd. De samenstelling van die eiwitten bepalen voor een groot deel of het menselijk afweersysteem het virus herkent en snel kan bestrijden. Een virus dat niet direct als indringer wordt gezien, kan ons ernstig ziek maken. Er zijn alleen al zestien H-varianten bekend. Ze komen in allerlei combinaties met de negen bekende N-varianten voor, zoals H1N1, H3N2, H5N1 en H7N7. Er zijn dus op grond van die indeling al tientallen soorten. Binnen één groep zijn door voortgaande mutaties ook veel variaties mogelijk in de besmettelijkheid en de ernst van de ziekte.

Krijgen mensen vogelgriep? Wat zijn de verschijnselen?

Tijdens de laatste Nederlandse vogelgriepuitbraak in 2003 overleed één dierenarts na een besmetting met het heersende H7N7-influenzavirus. Bijna honderd kippenboeren en -ruimers hadden last van ooginfecties. Ook hun huisgenoten werden soms nog aangestoken. Er zijn veel influenza-A-virussen die vogels, varkens of paarden wel ziek maken, maar nauwelijks ziekte bij mensen veroorzaken. Het H5N1-virus dat nu al twee jaar op grote schaal in Zuidoost-Azië pluimveeziekten veroorzaakt is een uitzondering.

In hoeverre onderscheidt vogelgriep zich van een gewone griep?

Griep is in het taalgebruik een ruim begrip. Wie een beetje verkouden is, voelt zich grieperig. We kennen buikgriep en zomergriep. De ziekten die influenzavirussen veroorzaken noemen we ook griep, maar de officiële naam is influenza. Influenza bij mensen is een stevige griep, waar patiënten vaak langer dan een week het bed voor houden met koorts, hoofdpijn, spierpijn en malaise. Nog weken daarna kunnen patiënten zwak en moe zijn. Maar die stevige ziekte ontstaat alleen als een mens voor het eerst met een nieuwe influenzavariant wordt geïnfecteerd. De H5N1-vogelgriep geeft bij mensen een soortgelijke ziekte, maar er zijn ook patiënten beschreven met een heel ander ziektebeeld.

Hoeveel mensen zijn er doodgegaan aan vogelgriep?

In een gewoon griepjaar gaan er wereldwijd ongeveer 500.000 mensen dood door virussen die als menseninfluenzavirus te boek staan. Aan het H5N1-vogelgriepvirus zijn tot nu toe bijna zestig mensen gestorven, in Vietnam, Cambodja, Thailand en Indonesië. Toch is iedereen ongerust over dit virus omdat het kan muteren tot een virus waar miljoenen mensen aan dood gaan.

Is er een medicijn tegen?

Een vaccin, zoals tegen de gewone menseninfluenzavirussen, is er nog niet tegen H5N1. Het is wel in ontwikkeling. Er bestaat een medicijn (Tamiflu) dat het besmettingsgevaar en de ziekteverschijnselen van alle influenzavirussen vermindert.

Wat kan je er aan doen om het niet te krijgen?

Niet in contact komen met andere patiënten. Maar dat is moeilijk, want influenzavirussen kunnen zich door de lucht verplaatsen en blijven kleven aan handen, wc-kranen, handdoeken en deurklinken.

Kun je het virus bij je dragen zonder dat je het merkt?

Ja, niet idereen die is besmet wordt ziek. In de modelberekeningen zoals die vandaag zijn gepubliceerd in de tijdschriften Science en Nature, is er vanuit gegaan dat de helft van de kinderen en eenderde van de volwassenen die besmet raken ook daadwerkelijk ziek wordt.

    • Wim Köhler