`Chaos valt niet te voorkomen'

Hoe bereidt Nederland zich voor op een grieppandemie? ,,Ga er maar vanuit dat zoiets het dagelijks leven ontwricht.''

Een grieppandemie bestrijden is een militaire operatie, vertelt epidemioloog Marja Esveld. Ze zit sinds twee jaar ,,in de vogelgriep''. Voor de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) maakte ze een checklist met voorzorgsmaatregelen en hielp ze landen pandemie-scenario's uitwerken. Nu beoordeelt ze de aangepaste rampendraaiboeken van alle 25 Nederlandse veiligheidsregio's voor de Inspectie van de Gezondheidszorg.

Is Nederland klaar voor een grieppandemie?

Esveld: ,,We zetten alle zeilen bij. Ik verwacht dat onze inspectie na de zomer af is. De meeste regio's hebben drie afzonderlijke draaiboeken opgestuurd: een scenario voor vogelgriep dat beperkt blijft tot dieren, een tweede in geval van incidentele menselijke besmetting, en een derde voor een epidemie. Elk stadium vereist weer andere maatregelen. Als de helft van de bevolking besmet is, zijn mond-neuskapjes nutteloos.''

Schrijven is niet synoniem aan doen.

,,Papier is geduldig. Je weet nooit in hoeverre de informatie ook parate kennis is. Daarom zijn we zelf bij alle regio's op bezoek geweest. Nul-zesnummers controleren, vragen of er voldoende beademingscapaciteit is. Dan zie je onderling wel verschillen. Op de ene plek hebben artsen al do's en don'ts opgehangen, terwijl ze daar bij de buren nog over vergaderen. In Utrecht hebben ze een Chinese griep dvd gemaakt en in Rotterdam Rijnmond is geoefend met een griepspreekuur.''

Griepspreekuur?

Esveld: ,,Als zo'n nieuw griepvirus ontstaat, stromen de ziekenhuizen binnen mum van tijd vol. Met zieke mensen maar ook met mensen die niets mankeren. Allemaal willen ze het vaccin of, zolang dat nog niet beschikbaar is, de virusremmer Tamiflu. Maar ook van die virusremmer zijn er maar 255.000 doses beschikbaar, al heeft minister Hoogervorst nu een Europese aanbesteding lopen waarin dat aantal naar 5 miljoen wordt uitgebreid. Daarom is nu op advies van de Gezondheidsraad bepaald dat in geval van schaarste alleen zorgverleners en 65-plussers, diabeten en hartpatiënten een beroep kunnen doen op de middelen.''

Met gevaar voor de openbare orde. Wie wil slachtoffer worden van de vogelgriep?

Esveld: ,,Ja. Die voorrangsregeling zal niet bij iedereen in goede aarde vallen. Ga er maar vanuit dat zo'n grieppandemie het dagelijks leven ontwricht. Chaos valt, vrees ik, niet te voorkomen.''

Rampendeskundige Ira Helsloot constateerde dat de vogelgriep-draaiboeken ten onrechte beperkt blijven tot de medische sector.

Esveld: ,,In hoeverre politie, brandweer, openbaar vervoer, vliegvelden, kinderdagverblijven, scholen, nutsbedrijven en grote bedrijven hun plan hebben getrokken, weet ik niet. Maar het zou verstandig zijn als ze dat gaan doen.''

Als in omliggende landen maatregelen uitblijven, helpen draaiboeken niks. Een griepvirus houdt zich niet aan grenzen en je maakt kans op vaccintoerisme.

Esveld: ,,Gelukkig zitten Duitsland, België en het Verenigd Koninkrijk niet stil. Op initiatief van de WHO hebben alle landen van het Europese continent in maart elkaars maatregelen geïnventariseerd. Wat bleek? Meerdere landen vergroten hun voorraad virusremmers. En nieuwe lidstaten zoals Slowakije en Tsjechië maken ook plannen. Zo'n driekwart van de deelnemers heeft een landelijk draaiboek klaarliggen. Lidstaten van de Europese Unie, maar ook een land als Kazachstan. Daar wordt per decreet afgekondigd dat alle laatstejaars studenten medicijnen in geval van pandemie worden ingezet als arts. Wat je wel kunt zeggen is dat Nederland in dat gezelschap ver voorligt op alle anderen, we hebben als enige land al lokale draaiboeken.''

Een gevolg van de overlegcultuur?

Esveld:,,Ik heb daar geen verklaring voor. Ik weet wel dat wij de afgelopen vier jaar een zekere routine hebben opgebouwd in het maken van draaiboeken. We hebben er nu een voor Sars, een voor een pokkenuitbraak en een in het geval van de influenzapandemie. Bij pokken moet binnen vier dagen de hele bevolking worden ingeënt. Met die kennis doe je je voordeel als je een griepaanvalsplan schrijft.''

    • Wubby Luyendijk