Balken van inkt en `lijnen' naar rampwijk in Enschede

Lijnen, twee bij twee, lopen over het papier, als de geknakte poten van een hooiwagen. Loes van der Horst (Noordwijk, 1919) zette ze tussen 1993 en 1995 op twee meter hoge vellen Chinees papier. Nu hangen er een stuk of zestien van deze tekeningen in een kleine ruimte van het Rijksmuseum Twenthe, los in de ruimte of tegen de muur.

In tekeningen, schilderijen en driedimensionale objecten, veelal van textiel, geeft Loes van der Horst de ruimte vorm. Het werk van Van der Horst wortelt stevig in de modernistische traditie. Ze werd opgeleid aan de Kunstgewerbeschule in Wenen en later aan de Haagse kunstacademie, waar ze doeken ging weven. In latere werken ogen de opgespannen vela als de zeilen van een boot of als geabstraheerde vogels.

Van de vlakken verschoof in de jaren negentig de aandacht naar lijnvoering. Wat in het Rijksmuseum direct opvalt is de bescheidenheid van de lijntekeningen. Met zwarte vormen tegen een witte achtergrond hebben ze wel iets weg van Chinese kalligrafie, ware het niet dat de lijnen van Van der Horst streng rechtop staan, of zich in hoeken van negentig graden buigen, tot het begin van een lijn het eigen einde raakt zodat een gesloten, hoekige vorm ontstaat.

Van der Horst bouwt haar lijnen op als balken van zwarte inkt. Maar ze laat ook het wit een rol spelen. De zwarte balken lopen langs elkaar heen, en laten een uitgespaarde witte ruimte achter die in breedte precies overeenkomt met de balken. De vrijgelaten ruimte heeft de kunstenaar ook vorm gegeven. Zo is zij heer en meester over de ruimte, of die nu twee- of driedimensionaal is.

De tekeningen zijn abstract, formeel en modernistisch. Daarom verrast het andere onderdeel van haar expositie ook zo: vanaf het museum loopt een denkbeeldige lijn naar de wijk Roombeek, waar op 13 mei 2000 de vuurwerkfabriek ontplofte. Over een grindpad, door een minimaal en strak vormgegeven parkje, nieuwbouw aan beide zijden, kom je terecht aan de rand van Roombeek. Daar hangt op een oude fabrieksgevel een tekstfragment van Van der Horst dat verwijst naar een tekstfragment op de buitenkant van het museum, en vice versa.

Met deze denkbeeldige lijn tussen museum en rampwijk weet ze met een minimum aan middelen en een maximum aan verbeeldingskracht een sympathiek monument te creëren. De tentoonstelling van de lijntekeningen binnen lijkt als een soort voorzet te fungeren – zonder die tekeningen was de helderheid van de denkbeeldige lijn buiten het museum in het water gevallen. Het roept een behoefte op naar een uitgebreidere presentatie van haar werk.

Tentoonstelling: Loes van der Horst, De getekende ruimte, De denkbeeldige lijn, t/m 25 sept, Rijksmuseum Twenthe, Lasondersingel 129-131, Enschede. Open di-zo, 11-17 uur. Info www.rijksmuseum-twenthe.nl, 053-4358675

    • Machteld Leij