Viva Maria!

`The thinking man's Bardot', zo werd Jeanne Moreau wel genoemd. De twee actrices werden in de jaren zestig regelmatig met elkaar vergeleken: Bardot, het archetype van wat in tijd `sexbom' zou gaan heten. Moreau, de minder ravissante, maar interessantere schoonheid. Toen bekend werd dat de twee samen in Louis Malles film Viva Maria! (1965) zouden verschijnen, was er dan ook spake van enige opwinding. Wie zou er winnen?

Viva Maria! gaat over Maria (Bardot), de dochter van een Ierse terrorist, die na de dood van haar vader in Midden-Amerika terechtkomt in een reizend theatergezelschap, als partner van de zangers en danseres Maria (Moreau). Door een samenloop van omstandigheden raken de twee Maria's verwikkeld in een revolutie, waarbij uiteindelijk onder hun leiding het volk de machthebbers overwint.

Viva Maria! is in beeld en licht opgezet als een klassieke western. Regisseur Malle, lange tijd Moreaus minnaar, werd destijds wel verweten met deze film zijn Franse wortels te verloochenen. Dat is niet helemaal terecht. Tegen het einde krijgt Viva Maria! het typische vleugje Europees surrealisme dat, naast de Franstaligheid, de niet-Amerikaanse oorsprong verraadt.

Niets wijst er op dat de twee vrouwelijke sterren zelf ook maar enige last gehad hebben van onderlinge competitie. Misschien was de film daar ook wel op gemaakt. Het verhaal van Viva Maria! is zo dun, en de rest van de cast zo middelmatig, dat Bardot en Moreau ruimte zat kregen om allebei te schitteren. Zij het ieder op eigen wijze: Bardot door simpelweg Bardot te zijn, waarbij haar gebrek aan acteertalent wederom geen bezwaar was. Moreau door haar natuurlijke spel, waarmee ze en passant van Viva Maria! redt wat er te redden valt. Achteraf lijkt de film een aanwijzing waarom Bardots filmcarrière later stokte terwijl die van Moreau tot de dag van vandaag door zou gaan: toen het schoonheidsideaal dat BB vertegenwoordigde uit de gratie raakte, bleef er niet veel van haar over.

Nu is de recensent ook maar een man, en dus zit hij na Viva Maria! toch met die vraag van destijds: wie van de twee? De eerste maal dat de film aan zijn oog voorbijtrok, op de BRT op een regenachtige zaterdagmiddag halverwege de jaren zeventig, moet het antwoord duidelijk zijn geweest. De puber van destijds zal zonder meer gekozen hebben voor de gemakkelijke schoonheid van Bardot, wier promiscuïteit in de film de onbekommerde liefde weerspiegelt in het maatschappelijke intermezzo tussen pil en aids. Moreau zal afgeschrikt hebben door haar ontoegankelijkheid. Haar mondhoeken hebben de neiging iets neerwaarts te wijzen als haar gelaat in rust is. Maar de resulterende zweem van eeuwige ernst op haar gezicht blijkt bij de tweede aanschouwing van Viva Maria! juist verpletterend mooi. Want zeg nou zelf: als op zo'n mond een lach doorbreekt, dan schijnt de zon.

Dit is het twaalfde deel van een serie over de films van Jeanne Moreau, naar aanleiding van een retrospectief in het Filmmuseum Amsterdam. `Viva Maria!' wordt daar vertoond op 23 en 26 augustus. Eerdere afleveringen van deze serie zijn te lezen via www.nrc.nl.

    • Maarten Schinkel