Iran: voorbeeld en gevolg

Langzaam maar zeker gaat de krachtmeting over Irans nucleaire programma naar een climax, die om te beginnen zal bestaan uit een confrontatie met de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. De kwestie is een test hoe de wereld omgaat met een kernmacht-in-ontwikkeling, ze is een beproeving voor de relatie Europa-Amerika en ze toont de aard van een regime dat vastbeloten is zijn eigen gang te gaan.

Iran zei vandaag zijn nucleaire activiteiten weer op te starten, nadat die in november vorig jaar na internationale druk waren stilgelegd. De Iraanse regering zegt dat Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië namens de Europese Unie deze week met voorstellen hadden moeten komen over de voorwaarden waaronder Teheran zijn atoomwerk kan hervatten. Die voorstellen kwamen niet, hetgeen het Iraanse ongeduld aanwakkerde. Maar zo'n belofte is helemaal niet gedaan, melden de drie EU-landen die nu met een onderhandelingsstop dreigen als Iran zijn voornemen waarmaakt.

Washington kijkt vanuit de coulissen geprikkeld toe. De regering-Bush schakelt ogenblikkelijk de VN-Veiligheidsraad in en zal sancties tegen Iran eisen zodra het land uranium gaat verrijken, een stap op weg naar mogelijke kernwapenproductie. Overigens zegt Iran kernenergie nodig te hebben voor vreedzame doelen. Maar het heeft wel jaren in het geheim aan een nucleair programma gewerkt, waarbij het ook nog de vraag is waarom een land dat zo rijk is aan olie kernenergie nodig heeft.

Het gevaar dreigt dat Europa en de Verenigde Staten door Iran uit elkaar worden gespeeld. In Teheran zitten keiharde en slimme onderhandelaars; dat besef is inmiddels in Berlijn, Londen en Parijs wel doorgedrongen. Aanvankelijk was de opstelling van het EU-triumviraat te soft. Onder het motto `zolang er wordt gesproken, worden geen bommen gemaakt', speelde de Unie op tijd. Maar dat is niet de beste manier om Iran tot concessies te dwingen. Een stok achter de deur ontbrak. EU-buitenlandcoördinator Solana heeft nu eindelijk, en terecht, laten weten dat bij hervatting van Irans nucleaire bezigheden `andere wegen' zullen worden bewandeld. Het zou goed zijn die alvast met de VS af te stemmen, voordat er misverstanden over ontstaan.

Iran zal vandaag of morgen nog geen kernmogendheid zijn. Maar duidelijk is dat die kans reëel is. Dat feit alleen al is genoeg om in actie te komen. Nog een kernmogendheid erbij in het instabiele Midden-Oosten – na Israël – is een alarmerend vooruitzicht. Tegelijkertijd maakt de zaak-Iran duidelijk hoe groot de tegenstrijdigheid is in de alledaagse praktijk van het Non-Proliferatie Verdrag voor algehele nucleaire ontwapening. Landen met atoomwapens verbieden landen zonder atoomwapens deze te ontwikkelen en dreigen met straf als dat toch gebeurt. Zelf ontwapenen ze niet of nauwelijks of pas in de toekomst. Die discrepantie leidt tot uitwassen. Het heeft er indirect toe geleid dat Noord-Korea uit het NPV is gestapt. De gevolgen zijn bekend.

Naast een harde aanpak van Iran zullen de kernmachten in de wereld zélf in de spiegel moeten kijken. Ze dienen in het reine te komen met een Non-Proliferatie Verdrag dat te eenzijdig wordt uitgelegd. Het biedt kernmogendheden de kans het slechte voorbeeld te geven. En inderdaad: slecht voorbeeld doet slecht volgen.