Fazio is de spil in een soap van adders en wijwater

ABN Amro heeft miljarden over voor de Italiaanse bank Antonveneta, maar is tegengewerkt door Antonio Fazio van de centrale bank. Portret van vroom katholiek.

Afgelopen zondagochtend in het bergstadje Alvito, een klein uur van Rome. Antonio Fazio (68), de wegens partijdigheid onder vuur liggende gouverneur van de Italiaanse centrale bank, gaat hand in hand met vrouw Maria Cristina en zijn jongste dochter Eugenia ter kerke. Hij laat zich biddend in de vijfde bank fotograferen door de centrumlinkse krant la Repubblica.

Onverwachts treedt hij naar voren om uit een brief van Paulus aan de Romeinen te citeren: ,,Broeders, wie zal ons scheiden van de liefde van God? Misschien de kwelling, de angst, de vervolging...?'' Don Tonino, de pastoor met dezelfde naam als de gouverneur, kijkt Fazio recht in de ogen aan: ,,Ik kan niet geloven in degenen die geweld gebruiken, vervalsing, speculatie, en degenen die kwaadschrijven over de rug van anderen ... het woord Gods laat ons het mededogen beleven. Dat wil zeggen het delen in problemen van de ander en die tot de jouwe maken.''

Federico Fellini zou het niet beter in scène hebben gezet. De kerkdienst lijkt te dienen als proloog van de zelfverdediging van Antonio Fazio. God, zo lijkt de boodschap, staat al aan zijn kant, nu de Italianen nog.

Antonio Fazio ligt als nooit te voren onder vuur sinds de publicatie van het amicale telefoongesprek tussen hem en Gianpiero Fiorani, president van Banca Popolare Italiana en tevens rivaal van ABN Amro bij de overname van de Italiaanse bank Antonveneta.

,,Tonino, ik kus je op je voorhoofd. Ik zou nu het vliegtuig willen nemen en naar je toe willen komen, maar ik kan niet'', zei Fiorani tegen Fazio toen deze hem even na middernacht belde dat hij het bod op Antonveneta had goedgekeurd. Uit de telefoontaps bleek ook dat de twee elkaar vaker in het geheim ontmoetten en dat Fazio Fiorani aanraadde via de achterdeur het gebouw van de centrale bank te betreden: ,,Van achteren, anders komen er problemen'', zo stemde Fiorani dan in.

Maandag overlegde premier Silvio Berlusconi in zijn vakantiepaleis op Sardinië samen met coalitiepartner Umberto Bossi van de Lega Nord – wiens noodlijdende partijbank Credieuronord nog is gered door Fiorani en Fazio – over de toekomst van Fazio. Ook vice-premier Giulio Tremonti, die het als voormalig minister van Financiën vaak aan de stok had met Fazio, mocht zijn mening geven.

Gisteren vroeg de gezamenlijke oppositie om Fazio's aftreden. Tot overmaat van ramp voor de gouverneur bepaalde de rechter dat Fiorani en diens bondgenoten financier Emilio Gnutti en vastgoedmagnaat Stefano Ricucci voor twee maanden uit hun functie als topman van hun eigen bedrijven worden gezet. Hierdoor is het bondgenootschap dat maandenlang de onvoorwaardelijke steun genoot van Fazio opnieuw neergezet als een onbetrouwbare bende, gespecialiseerd in beursmanipulatie en financiële speculatie.

En toch zei Fazio in zijn nu al veel geciteerde Repubblica-interview van afgelopen maandag: ,,Ik vergis me nooit. Of beter gezegd, ik maak veel kleine fouten zoals iedereen, maar nooit in de grote zaken.'' Het is de derde les die Fazio trekt uit de Antonveneta-affaire. De tweede luidt: ,,Ik heb alle nationale en internationale normen gerespecteerd''. En de eerste les van de bankgouverneur is: ,,Verander nooit van gedachte als je een beslissing hebt genomen'', aldus de gouverneur in het interview.

Vandaag zal blijken of die lessen zijn redding zijn of zijn ondergang worden. Minister van Financiën Domenico Siniscalco zal in de ministerraad een referaat houden over de ontstane situatie en de mogelijke oplossingen. Zeker is dat de vroomheid van Fazio of zijn liefde voor zijn geboortestadje niet het criterium zullen zijn. Want, zo realiseert zich behalve de oppositie ook de meerderheid van de regering: het gaat al lang niet meer alleen om Fazio, maar ook om de betrouwbaarheid van het financiële systeem van Italië.

Grote vraag is natuurlijk hoe Fazio, de man die als briljante econoom in 1993 wist door te stoten tot de leiding van de centrale bank zich in deze vrijwel hopeloze positie heeft gemanoeuvreerd.

Hij maakte naam als econoom met onderzoek naar monetaire systemen samen met Nobelprijswinnaars Paul Samuelson en Franco Modigliani. In 1963 trad hij in dienst bij de centrale bank en klom geleidelijk op om twaalf jaar geleden de huidige president van Italië, Carlo Azeglio Ciampi, op te volgen als gouverneur van de bank. Bij zijn aantreden werd hij mede gekozen wegens zijn bescheidenheid, correctheid, ernst en gereserveerdheid, kwaliteiten waarmee ook zijn voorgangers respect hadden afgedwongen. Een gelovig man, recht door zee, zo was het beeld dat van hem bestond. Tot voor kort huldigde hij publiekelijk nog het adagium ,,wees gereserveerd, voorkom geroddel''. Dus geen mondaine feestjes voor zijn vijf kinderen, geen snelle auto's of gevaarlijke ontmoetingen.

Toch is dat beeld geleidelijk gekanteld. Fazio kreeg lievelingetjes in de financiële wereld, zo zegt men van hem. Eerst flirtte hij met Cesare Geronzi van Capitalia. Hij vloog met hem in diens privévliegtuig naar Santiago de Compostella om samen op bedevaart te gaan. Hij redde diens Banca di Roma, (later Capitalia) van een vijandige overname. Hij keurde twijfelachtige leningen van Geronzi aan het later failliet verklaarde zuivelconcern Cirio goed.

Toen deze liefde bekoelde kwam Gianpiero Fiorani in beeld, de man die Fazio wel op het voorhoofd wilde kussen en waarmee hij eerder gearmd in de straten van Lodi is gesignaleerd. Zoon Giovanni Fazio stelde zich toen ook al lang niet meer terughoudend en gereserveerd op. Hij liet zich vervoeren in een zeer dure zilverkleurige bolide met chauffeur. Zoonlief reed ook een prestigieuze rally voor klassiekers met Gnutti, de multimiljonair die wordt vervolgd voor grootscheepse belastingfraude. Fazio's vrouw, zo blijkt uit telefoontaps, lijkt plotseling op de hoogte van de geheimen van de financiële wereld en laat zich ,,schatje'' noemen door Gianpiero Fiorani van Popolare Italiana. Ze gaf deze bankier, die gisteren door Justitie voor twee maanden uit zijn functie is gezet, zelfs advies. En om het allemaal nog wat verwarrender en gistender te maken blijkt dochter Maria Teresa van gouverneur Fazio te schrijven voor Bipielle Magazine, het huisblad van de bank van Gianpiero Fiorani.

Financieel commentator Alberto Statera vat de ontwikkelingen van de laatste maanden wellicht het meest bondig samen: ,,Het is een soap van adders en wijwater, van macht en kleinzielig familiarisme, van ethiek en financiën. Een mix die alleen maar in Italië het lachwekkende, of zo u wilt, de verontwaardiging kan uitdagen.'' Een psychoanalyticus, zo meent Statera, zou snel klaar zijn met de zaak: ,,Fazio leidt aan een banaal delirium van almachtgevoelens''.

Het is niet de eerste keer dat Fazio onder vuur komt te liggen. Zijn positie stond, zij het minder direct, begin 2004 ook al ter discussie na het uitbreken van de Parmalat-affaire, genoemd naar de melkmultinational die 14 miljard euro heeft verduisterd. De bankpresident had de financiële instellingen die Parmalat steunden onvoldoende scherp gecontroleerd, zo stelden critici, waaronder toenmalig minister van Financiën Tremonti. Fazio had de zwakke en dubieuze banken moeten laten saneren. En ze niet moeten stimuleren om nog meer vage leningen te verstrekken. Leningen, waarvan de risico's vaak via de uitgifte van obligaties werden afgewenteld op Italiaanse spaarders die met duizenden en duizenden hun pensioen kwijtraakten door faillissementen van de voedingsconcerns Parmalat en Cirio.

Verder is Fazio vaak verweten dat hij fusies tussen Italiaanse banken lang heeft tegengewerkt, waardoor ze uiteindelijk te klein zijn gebleven om in de Europese markt goed te opereren. En dit voorjaar, zo heeft het er alle schijn van, heeft hij ABN Amro benadeeld door de bank lange tijd geen toestemming te geven om een groter aandeel dan 20 procent in Antonveneta te nemen, waardoor ABN in een achtergestelde positie begon aan de overnamestrijd met de Banca Popolare Italiana.

Vandaag zou wel eens de dag des oordeels kunnen zijn voor de vrome gouverneur. Hij zal de uitslag van de ministerraad afwachten in zijn directiekamer onder het schilderij van de heilige Sebastiaan die met pijlen werd doorboord. Bij het ter perse gaan van deze krant was onduidelijk of Fazio het lot van zijn idool Sebastiaan wacht, of dat de immer creatieve Italiaanse politici een manier vinden om hem te redden, wellicht door zijn levenslange zittingstermijn aan een limiet te binden.

    • Bas Mesters