Iets mildere Bolton meteen aan de slag

Met de benoeming van de omstreden John Bolton als ambassadeur bij de Verenigde Naties toont de Amerikaanse president Bush daadkracht. De tegenstand is nog niet verstomd.

De benoeming van de omstreden John Bolton (56) per decreet gisteren is een duidelijk signaal aan de Amerikaanse Senaat dat president Bush achter zijn mensen staat. Ondanks weerstand van Democratische en enkele Republikeinse senatoren tijdens het benoemingsproces van vijf maanden, heeft Bush nooit een andere kandidaat naar voren geschoven. Met nog een politiek lastige benoeming in het vooruitzicht voor de komende weken maakt Bush duidelijk dat hij geen tegenstand wenst bij belangrijke benoemingen. Binnenkort stemt de Senaat over de voordracht van John Roberts als rechter bij het Hooggerechtshof.

Meteen na zijn beëdiging vloog Bolton naar het hoofdkwartier van de VN in New York om zijn nieuwe baan te beginnen.

President Bush volhardde sinds de voordracht in zijn mening dat Bolton ,,de juiste man op de juiste plek'' was. De benoeming bleek een harde dobber, omdat niet alleen Democraten, maar ook enkele vooraanstaande Republikeinen weerstand boden. Ze eisten aanvullende informatie naar aanleiding van klachten over het weinig diplomatieke handelen van de voormalige onderminister belast met wapenbeheersing.

Bolton werd er door ondergeschikten van beschuldigd informatie te hebben gemanipuleerd en werknemers te hebben geïntimideerd. Hij zou onder meer een analist hebben ontslagen omdat die het oneens was met zijn inschatting over het kernwapengevaar van Cuba en Syrië. Ook zou Bolton inlichtingen over massavernietigingswapens in Irak hebben verzwegen en geheime informatie over collega's hebben opgevraagd in een poging hen in diskrediet te brengen.

De senaatscommissie voor Buitenlandse Zaken stuurde uiteindelijk de kandidatuur zonder de gebruikelijke aanbeveling ter goedkeuring aan de voltallige Senaat. Daar ontstond een patstelling over de kandidatuur, nadat meerdere pogingen om tot stemming te komen mislukten. Nadat een stemming eind juni opnieuw in een impasse eindigde, werd algemeen aangenomen dat Bush Bolton tijdens een senaatsreces per decreet zou benoemen. Presidenten maken van dit voorrecht maar zelden gebruik bij de hoogste posten.

Boltons benoeming is ook een aanwijzing voor de bedoeling van president Bush met de VN: hij wil een effectievere organisatie met een sterke Amerikaanse stem. Bolton was als onderminister onder meer verantwoordelijk voor de Amerikaanse boycot van het Internationaal Strafhof in Den Haag en beschuldigde in die hoedanigheid VN-organen en de Europese Unie van slapheid tegenover Noord-Korea en Iran, die weigeren inzage te geven in hun nucleaire wapenprogramma's. Kort voor het `zes-landenoverleg' in juni over Noord-Korea's kernwapenprogramma noemde hij de Noord-Koreaanse leider Kim Jong Il ,,een tirannieke dictator die het leven in Noord-Korea tot een hel maakt''. De regering in Pyongyang reageerde door het overleg op te schorten.

Ook toonde Bolton zich de afgelopen decennia een voorstander van drastische hervormingen, of zelfs afschaffing van de VN. ,,Er bestaat niet zoiets als de Verenigde Naties'', zei Bolton in 1994. ,,Het [VN-]gebouw in New York heeft 38 verdiepingen. Als het er tien zou verliezen, zou dat niet veel verschil maken.'' En in 2000 zei hij dat de Veiligheidsraad slechts één permanent lid nodig had, de VS, ,,omdat dat de enige werkelijke reflectie is van de machtsverdeling in de wereld''. Die uitspraken voedden in maart, bij zijn voordracht, internationale scepsis over de werkelijke bedoelingen van Bush, die had gezegd zich tijdens zijn tweede ambtstermijn te zullen inspannen voor betere relaties met de internationale bondgenoten. De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Bot zei dat de zin van de voordracht van ,,een man die zo anti[-VN] is'' hem ontging.

De afgelopen maanden toonde Bolton zich milder. Gisteren maakte Bolton, die tranen in zijn ogen kreeg toen Bush hem voorstelde als nieuwe ambassadeur, duidelijk dat hij de VN ziet als een van de middelen waarmee de VS hun buitenlandbeleid kunnen versterken, en als belangrijk onderdeel van de Amerikaanse diplomatie. ,,Het zal een eer zijn om een advocaat te zijn voor de Amerikaanse waarden en belangen in de VN, en in de woorden van het handvest van de VN, om internationale vrede en veiligheid te bewaren.''

De belangrijkste vraag is of Bolton gehandicapt zal zijn door de manier waarop hij is benoemd. In een reactie zeiden enkele senatoren dat Bush met deze zet Bolton geen goed heeft gedaan. ,,Hij is beschadigde waar. Dit is iemand die geloofwaardigheid mist. Dit is de eerste VN-ambassadeur sinds 1948 die we zo naar de VN hebben gestuurd. Dat is niet wat je wilt: iemand die niet het vertrouwen van het Congres heeft en tegen wie zoveel mensen hebben gepleit'', aldus senator Christopher Dodd (Democraat).

Analisten als George Stephanopolis van nieuwszender ABC zeiden gisteren echter dat de controverse rond Bolton vooral een strijd in Washington was, en dat de meeste buitenlandse diplomaten de VN-ambassadeur beschouwen als ,,de man van de president''. Donald McHenry, VN-ambassadeur onder Carter, zei eveneens dat deze ,,onorthodoxe'' benoeming Boltons werk ,,niet zal beïnvloeden''.

    • Titia Ketelaar