Benoeming Bolton kan Bush opbreken

President Bush heeft het reces van het Amerikaanse Congres gebruikt om de benoeming van John Bolton als nieuwe VN-ambassadeur door te drukken. Dat is onverstandig, omdat dit de binnenlandse agenda van Bush in gevaar kan brengen, meent Jérôme Larosch.

Afgelopen vrijdag is het Amerikaanse Congres voor een maand op reces gegaan. President Bush benutte gisteren meteen zijn mogelijkheid om een eind te maken aan een kwestie die de Senaat nu al enkele maanden hopeloos verdeeld houdt: de benoeming van John Bolton tot nieuwe Amerikaanse ambassadeur bij de Verenigde Naties. Bij wet heeft Bush tijdens een reces de bevoegdheid Bolton aan te stellen zonder instemming van het Congres. Maar het is zeer de vraag of deze zet geen Pyrrusoverwinning zal blijken.

Bolton staat bekend als een Republikeinse hardliner, die zich in het verleden geregeld negatief heeft uitgelaten over de VN. Hij zei onder meer dat het VN-gebouw in New York in zijn ogen zonder problemen tien verdiepingen kan missen, daarmee aanduidend dat veel van wat de VN doen in zijn ogen overbodig is. Bush en het merendeel van de Republikeinen zien in hem een doortastende diplomaat, die eindelijk werk zal maken van de noodzakelijke hervormingen van de VN. De Democraten zijn mordicus tegen zijn benoeming en noemen Bolton zelfs een gevaar voor de VN. Tot dusver waren ze erin geslaagd een stemming in de Senaat over de benoeming van Bolton – die ze zouden verliezen tegen de Republikeinse meerderheid – uit te stellen en de Democraten zouden dit blijven doen. Daarmee ontstond een patstelling in de Senaat, die slechts met politiek (vooralsnog te) zware middelen doorbroken kon worden.

Door het reces heeft Bush nu echter zijn handen vrij om Bolton – in elk geval tot het einde van de huidige zitting van het Congres, begin 2007 – te benoemen. Maar er schuilt een groot gevaar in een benoeming tijdens een reces: de relatie tussen de president en de Senaat zal verslechteren, iets wat Bush nog lelijk kan opbreken. Presidenten maken weliswaar vaker op deze wijze gebruik van een reces, maar de benoeming van een nieuwe VN-ambassadeur is niet alledaags en er spelen grote belangen. Zeker bij de Democratische senatoren verspeelt Bush dus opnieuw veel krediet.

Door een aantal controversiële onderwerpen is de spanning in de afgelopen maanden al behoorlijk opgelopen. Wie herinnert zich niet de opwinding rond comapatiënte Terry Schiavo, die scherpe tegenstellingen aan het licht bracht. Bush, en in zijn kielzog de Republikeinse leden van het Congres, stelden alles in het werk om haar dood te voorkomen en stelden daarbij zelfs de macht van het Hooggerechtshof ter discussie.

Ook de aanstaande benoeming van een nieuwe rechter in het Hooggerechtshof – het hoogste rechterlijke orgaan in de VS, waarvan leden voor het leven benoemd worden – houdt de gemoederen bezig. Bush heeft de Republikein John Roberts voorgedragen. Roberts wordt niet als extreem conservatief gezien, maar het feit dat hij pas vijftig jaar is, impliceert dat hij waarschijnlijk voor de komende decennia een Republikeinse stem laat horen in het Hooggerechtshof. Het is daarom niet verwonderlijk dat de Democraten zich opmaken voor een stevige oppositie. In de nabije toekomst lijkt bovendien een tweede vacature in het Hooggerechtshof te ontstaan. De 80-jarige rechter William Rehnquist heeft kanker en zal naar alle waarschijnlijkheid binnen niet al te lange tijd zijn afscheid aankondigen.

Naast deze mediagenieke onderwerpen loopt ook de grotere binnenlandse agenda van Bush gevaar. Bij de aanvaarding van zijn tweede ambtstermijn heeft hij aangekondigd dat hij het sociale zekerheidsstelsel gereed zal maken voor de 21ste eeuw en het belastingstelsel drastisch wil hervormen. Voor beide ingrijpende maatregelen heeft hij de steun van het Congres meer dan nodig. Zeker omdat de tijd dringt: hoe dichter de volgende verkiezingen naderen, hoe minder senatoren met presidentiële ambities geneigd zullen zijn hun persoonlijke agenda opzij te zetten voor Bush. Het moge duidelijk zijn dat de president een aanmerkelijk risico neemt door het Congres inzake de benoeming van Bolton te passeren.

Op de lange termijn dreigt ook electoraal gevaar. Bush zal zeker afgerekend worden op een falende binnenlandse agenda en dat zal ook de populariteit van de volgende Republikeinse presidentskandidaat geen goed doen. Op de korte termijn is Boltons benoeming geen issue: het Amerikaanse publiek beschouwt de hele zaak als een speeltje van de politieke elite. Zeker zolang de mysterieuze verdwijning van de 18-jarige studente Natalee Holloway op Aruba niet is opgelost, zal de strijd rond de benoeming van Bolton ongemerkt voorbijgaan aan de grote meerderheid van de Amerikanen.

Bush lijkt opportunistisch te hebben gehandeld. Zijn keuze voor Bolton was vanaf het begin omstreden en stelde hem voor een keuze die onmogelijk in zijn voordeel kon uitpakken. Zelf staat de president vierkant achter Bolton en een benoeming tijdens een reces past in het profiel van Bush, een president die beslissingen neemt die hij zelf juist acht, ongeacht de mening van anderen. De mogelijke gevolgen neemt hij voor lief.

Het zou verstandiger zijn geweest om het kortetermijnverlies te nemen en Boltons kandidatuur in te trekken. De schade van een langdurig conflict met de Senaat over de binnenlandse agenda is vele malen groter.

Bovendien levert een andere kandidaat geen grote nadelen op. De Democraten hadden niet opnieuw een benoeming langdurig kunnen dwarsbomen. En met of zonder Bolton: de hervorming van de VN zal nooit voor het eind van het presidentschap van Bush voltooid worden.

Jérôme Larosch is werkzaam bij het Diplomatic Studies Programme van Instituut Clingendael.