VS moeten basis Oezbekistan ontruimen

De regering van Oezbekistan heeft het akkoord over het gebruik van de militaire basis van Karsji-Chanabad door de Amerikaanse luchtmacht opgezegd. De Amerikanen moeten de basis binnen een half jaar ontruimen.

Een woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken bevestigde gisteren berichten in de Amerikaanse en de Russische media over het besluit van de Oezbeekse regering. In Tasjkent is officieel niets over het besluit gezegd. De Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken, Nicholas Burns, besloot naar aanleiding van het besluit een bezoek aan Oezbekistan enkele weken uit te stellen.

The New York Times wist gisteren op basis van uitlatingen van Amerikaanse diplomaten te melden dat de Oezbeekse regering met het besluit wil protesteren tegen de overbrenging van 456 Oezbeekse vluchtelingen van Kirgizië naar Roemenië, eind vorige week. De vluchtelingen namen op of vlak na 13 mei, toen het Oezbeekse leger een volksopstand in de stad Andizjon neersloeg, de wijk naar het buurland Kirgizië.

Oezbekistan eiste dat ze zouden worden teruggestuurd, omdat het om terroristen zou gaan, maar Kirgizië ging daar onder zware druk van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR en westerse regeringen niet op in. De UNHCR voerde aan dat de vluchtelingen in Oezbekistan zouden worden gemarteld en mogelijk zelfs geëxecuteerd. Tot woede van Oezbekistan – en tot openlijke opluchting van de Verenigde Staten – werden de vluchtelingen naar Roemenië overgebracht; ze zullen uiteindelijk doorreizen naar landen als de Verenigde Staten en Canada.

De betrekkingen tussen Tasjkent en Washington waren na 13 mei al zeer verslechterd, toen de VS zich aansloten bij de alom klinkende roep om een onafhankelijk internationaal onderzoek naar de gebeurtenissen in Andizjon. Bij het neerslaan van de volksopstand schoten Oezbeekse soldaten naar schatting vijfhonderd mensen dood.

Oezbekistan wil van een internationaal onderzoek niets weten. De boosheid van Tasjkent over de opstelling van Washington had eerder al geleid tot beperking van het aantal vluchten van Amerikaanse militaire vliegtuigen vanaf de basis Karsji-Chanabad.

De militaire activiteit van de Amerikanen in Oezbekistan is een gevolg van de aanslagen in New York en Washington op 11 september 2001. De oorlog tegen het terrorisme die Washington toen ontketende leidde tot de oorlog tegen het Afghaanse Talibaan-regime. De VS vroegen en kregen voor die oorlog militaire faciliteiten in Kirgizië, Oezbekistan en Tadzjikistan.

De Kirgizische regering liet de afgelopen maanden herhaaldelijk weten geen heil te zien in een blijvende Amerikaanse militaire aanwezigheid in Kirgizië, maar tijdens een bezoek van de Amerikaanse minister van Defensie, Rumsfeld, werd vorige week alsnog besloten dat de Amerikanen mogen blijven.

De Kirgizische regering liet vandaag weten de laatste vijftien Oezbeekse vluchtelingen die zich nog in Kirgizië bevinden alsnog aan Oezbekistan te zullen uitleveren. De regering zegt dat de procureur-generaal de uitlevering van de vijftien heeft gelast omdat het om gewone criminelen zou gaan. Elf van de vijftien Oezbeken hebben officieel van de UNHCR de vluchtelingenstatus gekregen.