`Politieke communisten en CDA dwarsboomden ons' (Gerectificeerd)

In 1971 werd de eerste naoorlogse extreem-rechtse partij opgericht. Sindsdien kenmerkt de beweging zich door ruzies en afsplitsingen.

Extreem-rechts in Nederland kenmerkt zich eigenlijk sinds de oprichting van de eerste openlijk extreem-rechtse partij (de Nederlandse Volks-Unie in 1971) sinds de Tweede Wereldoorlog door ruzies en afsplitsingen. Met uitspraken als `Vol = vol', `Eigen Volk eerst' en `Voor een blank Nederland' wist de beweging keer op keer negatief de aandacht te trekken.

Een van de voormannen van dat oude extreem-rechts is de Hagenaar Joop Glimmerveen. Glimmerveens interesse voor extreem-rechts werd in 1968 gewekt toen hij meeliep in een pro-Vietnamoorlog-demonstratie (,,ik liep mee omdat ik tegen de communisten was''). Toen enkele jaren daarna, in maart 1971, de Nederlandse Volks Unie (NVU) werd opgericht, meldde Glimmerveen zich in oktober 1971 bij de NVU. Hij werd al snel beeldbepalend voor de partij. Glimmerveen was naar eigen zeggen de eerste die openlijk het minderhedenprobleem ter discussie durfde te stellen: ,,Ik zei bij de campagne voor de raadsverkiezingen van 1977: Den Haag moet blank en veilig blijven'. Daarvoor hebben ze me toen in de bak gegooid.''

De NVU werd in 1978 veroordeeld wegens fascistische uitlatingen tijdens de verkiezingscampagnes van 1977. De partij werd niet ontbonden en bleef bestaan, maar interne conflicten leidden tot afsplitsingen zoals, in 1979, de Nationale Centrum Partij (NCP). Glimmerveen bleef actief voor de NVU, maar wist nooit door te breken, vertelt hij: ,,We werden aan alle kanten gedwarsboomd door de zittende politieke communisten en het CDA. We hadden geen enkele mogelijkheid het grote publiek te bereiken.''

Ook de NCP versplinterde en werd al snel verboden nadat leden van die partij in Amsterdam hongerstakende Marokkanen overvielen. Twee jaar na het verbod werd de CentrumPartij (CP) opgericht, een afsplitsing van de NVU en formeel bedoeld om de nationaal-socialistische elementen uit de CP buiten de deur te houden. De CP haalde onder leiding van Hans Janmaat in 1982 een Kamerzetel. Janmaat werd in 1984 uit de partij gezet wegens een conflicten over de koers van de partij en mogelijke verduistering van geld uit de partijkas. Janmaat hield zijn Kamerzetel en richtte kort daarna de CentrumDemocraten (CD) op. Bij een poging de CP en de CD weer bij elkaar te brengen in een hotel in Kedichem bestormden antifacisten het hotel en staken het in brand, waarbij enkele gewonden vielen, onder wie het latere Kamerlid en echtgenote van Janmaat Wil Schuurman. Zij verloor bij de aanslag een been. Voor de brandstichting werd niemand veroordeeld.

De partijen bleven elkaar bestrijden. De CP werd in 1986 na een faillissement omgevormd tot CP'86, maar speelde nooit meer een politieke rol van betekenis en versplinterde verder tot een aantal kleine radicale partijtjes. De CD van Janmaat deed het wat dat betreft beter: Janmaat zat van 1989 tot 1998 in de Kamer, met als `hoogtepunt' de periode 1994-1998, toen de partij 78 raadszetels haalde en drie Kamerzetels had. Naast Janmaat waren dat Wil Schuurman (met wie hij in 1996 trouwde) en, in eerste instantie Cor Zonneveld. Zonneveld overleed in 1997 en werd opgevolgd door Wim Elsthout uit Haarlem, een zeer actief CD-district. Elsthout voerde in de Kamer slechts een keer het woord.

In 1998 stortte het broze CD-imperium echter de gemeenteraads- en Tweede-Kamerverkiezingen in: geen enkele Kamerzetel en nog slechts drie raadszetels resteerden na de verkiezingen.

Heeft Glimmerveen nooit geprobeerd de rivaliserende partijen en partijtjes te hergroeperen tot een nieuwe rechtse beweging? ,,Daar is geen beginnen aan bij extreem rechts'', zegt hij, ,,Het kenmerk van rechts Nederland is dat ze allemaal leider willen spelen, al hebben ze maar drie man achter zich staan.''

Wat is er nog over van de oude extreem-rechtse partijen? Het voornaamste politieke kopstuk Hans Janmaat is op 9 juni 2002 overleden, zijn echtgenote Schuurman niet te bereiken. Maar het laatste CD-Kamerlid Willem Elsthout is sinds kort weer actief aan het rechtse front. Hij stond in juni vorig jaar kandidaat voor het Europees Parlement op de lijst van Nieuw Rechts, de partij van de Rotterdammer Michiel Smit. Smit wil niet meewerken aan het contact leggen met Elsthout, zegt hij.

En Glimmerveen zelf? Hij stapte in 2001 na vele ruzies uit de NVU – die sindsdien geleid wordt door Constant Kusters – en houdt zo nu en dan nog een lezing voor gelijkgezinden in Nederland, Duitsland en België. ,,Ik kijk persoonlijk met veel genoegen op de afgelopen jaren terug. Ik heb gedaan wat ik leuk vond'', zegt hij.

Maar af en toe krijgt Glimmerveen nog de kriebels. ,,Als ik zie hoe al die partijen nu onze ideologie verkwanselen en slechts het algehele ongenoegen dat er leeft om willen zetten in electoraal gewin, dan denk ik: moet ik weer actief worden?'' En bij welke partij zou dat dan zijn, is de vraag? ,,Niet bij Michiel Smit, niet bij Geert Wilders of Hilbrand Nawijn, dat is allemaal niks. Nee, de Nationale Alliantie van (oud-CP'86'er, red.) Jan Teijn, dat komt nog het meest in de buurt'', aldus Glimmerveen. Want zelfs na ruim drie decennia ruzie en versplinteringen binnen extreem-rechts blijft Glimmerveen geloven dat de beweging nog eens krachtig terug zal komen.

Rectificatie

In het artikel `Politieke communisten en CDA dwarsboomden ons' (1 augustus, pagina 2) staat dat Nationale Centrum Partij ( NCP ) werd verboden nadat leden hongerstakende Marokkanen hadden overvallen. Dit is onjuist. De partij hief zichzelf op na dit incident, mede om nationaal-socialistische leden uit te bannen. Enkele oud-leden van de NCP richtten daarna, in 1980, de Centrumpartij op.