Nieuw hemellichaam nog geen planeet

Een Amerikaanse astronoom heeft een object ontdekt dat groter is dan Pluto. Astronomen buigen zich nu over de vraag wat een planeet is.

Wat is een planeet? Die vraag zullen astronomen opnieuw moeten beantwoorden nu de Amerikaan Mike Brown een grote ijzige steenklomp die in een baan rond de zon cirkelt een planeet heeft genoemd. Brown, verbonden aan het California Institute of Technology, heeft de ontdekking afgelopen vrijdag bekendgemaakt en spreekt zelf van ,,de tiende planeet''.

Het object bestaat mogelijk voor een groot deel uit bevroren methaan, is groter dan Pluto en doet er zo'n 560 jaar over om zijn elipsvormige baan rond de zon te beschrijven. De mogelijke tiende planeet moet voorlopig door het leven onder de naam 2003UB313, in elk geval totdat de Internationale Astronomische Unie aan Browns ontdekking zijn goedkeuring heeft gegeven. Ondanks de omvang lijkt de kans dat 2003UB313 echt het etiket planeet krijgt opgeplakt niet al te groot.

Brown ontdekte zijn zonlicht weerkaatsende vlekje al op 21 oktober 2003. Begin dit jaar werd hem duidelijk dat het vlekje langs het firmament beweegt ten opzichte van de daar achter liggende sterren – en het zelf dus geen ster kan zijn. Het hemellichaam beschrijft geen mooie cirkelvormige baan rond de zon. Op zijn verste punt is de steenklomp 97 keer verder van de zon verwijderd dan de aarde. Volgens Brown is 2003UB313 het verst verwijderde rond de zon draaiende object dat ooit is ontdekt. De beoogde planeet is zó ver weg dat een waarnemer op het oppervlak ervan het beeld van de zon zou kunnen bedekken met een speldenknop in zijn hand, aldus Brown.

De komende honderd jaar beweegt 2003UB313 dichter naar de zon en nadert zij tot op circa 38 maal de afstand van de aarde tot de zon. Het hemellichaam is de aarde dan dichter genaderd dan Pluto, momenteel de buitenste planeet in het zonnestelsel.

Het wekt misschien verbazing dat astronomen zo veel moeite hebben met een duidelijke definitie van het fenomeen planeet. Duidelijk is dat gaat om objecten die rond de zon cirkelen en zonlicht reflecteren. Probleem is dat in de afgelopen decennia in hoog tempo nieuwe objecten worden gevonden die rond de zon cirkelen, maar de naam planeet niet verdienen.

Wetenschappelijk is de vraag van belang of een object in zijn eentje rond de zon cirkelt of dat het onderdeel is van een zogenoemde gordel van objecten. De bekendste van deze gordels is de zogeheten Kuipergordel: een grote verzameling brokstukken die rond de zon cirkelt in een baan buiten die van Neptunus. Problematisch voor de wetenschappelijke definiëring is dat Pluto deel uitmaakt van de Kuiper-gordel, maar toch de status van planeet heeft gekregen na zijn ontdekking door de astronoom Clyde W. Tombaugh.

,,Onze cultuur heeft het idee van Pluto als planeet omarmd in een tijd dat we ons nog niet realiseerden dat die naam wetenschappelijk niet terecht was'', schrijft Brown in een toelichting op zijn website. Brown pleit ervoor om de wetenschappelijke discussie te laten voor wat zij is en de term planeet voortaan maar cultureel te bezien. In dat licht, stelt Brown, zijn er twee alternatieven. Of ze erkennen na Pluto geen nieuwe planeten meer, óf alle objecten die groter zijn dan Pluto krijgen van nu af aan het predikaat planeet.

Dat 2003UB313 groter is dan Pluto lijkt haast zeker, omdat het stipje buitengewoon helder is. Brown schrijft op zijn website: ,,Zelfs als de planeet bestaat uit materiaal dat zonlicht sterk reflecteert [..], kunnen we de helderheid alleen verklaren als de planeet groter is dan Pluto''.