Meer beeld, minder gekwek

Iedereen vindt dat het programma Zomergasten een gouden formule heeft. Juist om die positieve consensus is het merkwaardig hoe vaak Zomergasten ronduit teleurstellend was. De vraag is waarom de gouden formule zo weinig aan de verwachtingen heeft voldaan. Aanvankelijk dacht iedereen dat het aan de presentator lag.

Kennelijk dacht de VPRO dat ook, want er is met een lange reeks van presentatoren geëxperimenteerd. Dat heeft geen positief resultaat opgeleverd. De prominente presentatoren brachten er niet veel van terecht, vooral omdat zij vaak zichtbaar van mening waren dat zij aanzienlijk prominenter waren dan hun gasten.

Dit jaar debuteert Connie Palmen als presentator. Haar eerste optreden, vorige week met Cees Nooteboom, deed het ergste vermoeden. Nooteboom was even zwaarwichtig als zelfingenomen en Palmen leek van mening dat hij Onze Lieve Heer zelve is. Gisteren was de Belgische muzikant Tom Barman de zomergast. Dat was vergeleken met vorige week een enorme opluchting. Barman had ik nooit eerder gezien of gehoord en hij was zodoende al bij voorbaat een verrassing. Hij bleek een aardige jongen met een nerveuze, zelfs enigszins wanhopige motoriek, die met regelmaat toegaf dat hij het ook niet wist of dat hij zich had vergist. Aan het begin van de uitzending zei hij dat hij zijn fragmenten intuïtief en zonder plan had gekozen. Hij had wat door zijn geheugen gezapt en dit was het resultaat. Bij vrijwel elk fragment vertelde hij dat hij het lang geleden had gezien en niet meer precies wist wat er zou worden vertoond. Hij wilde zo de charmes van het tv-kijken reproduceren. Hij had altijd het meest genoten van beelden die hem al zappend hadden overvallen.

Zijn eerste fragment was zijn vermakelijkste fragment: het zou televisiebeelden tonen van het lijk van Aldo Moro, een door linkse activisten vermoorde Italiaanse politicus. Het fragment toonde echter alleen maar lieden die onhandig morrelden aan de Renault 4 waarin het lijk van Moro onzichtbaar bleef. Naarmate de uitzending vorderde kwam er wat meer patroon in de beelden dan de bewering van Barman over de willekeur van zijn keuze had doen vermoeden. In vele fragmenten ging het om personen die in penibele omstandigheden verkeerden of om pijnlijke situaties in het intermenselijk verkeer.

Het fragment waarin zwaar beschonken Nederlandse feestvierders in Antwerpen waren gefilmd leverde de aardigste gesprekssituatie op tussen Palmen en Barman. Eerst zei Barman nog dat hij dit fragment beter niet had kunnen kiezen, maar toen Palmen over Vlaams Belang begon, maakte Barman duidelijk dat hij niets moest hebben van het gezelschap van Dewinter maar dat het goed was dat het Vlaams Belang de intolerantie een stem gaf. De verschillen tussen Nederland en België op dit punt waren zijns inziens minder groot dan in het verleden wel eens was gedacht. Juist toen het interessant begon te worden, wilde Palmen weer terug naar De Kunst.

Hoewel deze uitzending van Zomergasten er best mee door kon, was er toch sprake van een aantal structurele gebreken die meer dan de verschillende presentatoren de volle bloei van dit programma hebben verhinderd. In de eerste plaats wordt er veel te veel geleuterd. De gouden formule wordt gevormd door de beeldfragmenten, die moeten volledig domineren. Het gekwek moet ingrijpend beperkt worden tot noodzakelijke uitleg en kort commentaar.

Gisteravond was Palmen steeds op zoek naar een rode draad. Zij leek er uiteindelijk een te vinden, maar dat was rijkelijk laat en niet erg overtigend. Volgens mij zou de redactie de gasten met zachte hand moeten suggereren dat een duidelijke rode draad geen gek idee zou zijn.

Historicus Maarten van Rossem volgt deze week als gastrecensent het Nederlandse en buitenlandse tv-aanbod.

    • Maarten van Rossem