Machtsvacuüm Soedan na dood Garang

De Soedanese vice-president en voormalig rebellenleider John Garang speelde een sleutelrol in zijn land. Het half jaar oude vredesproces tussen noord en zuid raakt door zijn dood verder onder druk.

John Garang was een autoritair leider die een gigantisch machtsvacuüm achterlaat. Het moeizaam bereikte vredesakkoord tussen Noord- en Zuid Soedan kan uit elkaar rafelen en binnen het zuiden bestaat de mogelijkheid van een machtsstrijd.

,,Zijn dood betekent een ramp, voor het SPLA en voor het vredesakkoord'', reageerde vanochtend een lid van de voormalige rebellenbeweging SPLA (Sudan People's Liberation Army). ,,Het SPLA heeft geen structuren om het vacuüm op te vullen, Garang deed alles zelf''. Tweede man van het SPLA, Salva Kiir Mayardiit, met wie Garang een half jaar geleden nog een machtsstrijd voerde, lijkt de beste kanshebber voor de opvolging.

Garang was de architect van het begin dit jaar gesloten vredesakkoord, dat een einde maakte aan twintig jaar oorlog in het zuiden. Samen met zijn tegenspeler, de toenmalige vice-president Ali Osman Taha, werkte hij wekenlang alle details uit. De twee politici bouwden een vertrouwensrelatie op die het fundament vormde van de vredesdeal.

Zowel binnen het SPLA als rond de heersers in Khartoum bestaat verzet tegen het vredesproces. Het belang van de persoonlijke relatie tussen Garang en Taha werd begin vorige maand nog eens onderstreept toen Garang bij zijn triomfantelijke terugkeer in Khartoum na twintig jaar direct bij Taha op bezoek ging.

In Zuid-Soedan en binnen het SPLA bestaat een grote meerderheid voor volledige onafhankelijkheid van het zuiden. Garang was een van de weinig zuidelijke leiders die streefde naar een Nieuw Soedan, waarin alle gemarginaliseerde gebieden een eerlijk aandeel krijgen in de macht. De machthebbers in Khartoum zagen in Garang een garantie dat het zuiden bij een referendum over zes jaar, zoals voorzien in het akkoord, tegen onafhankelijkheid zou stemmen. En internationale vredestichters wedden op zijn hulp om een einde te maken aan de strijd in Darfur.

De uitvoering van het vredesverdrag verloopt langzaam, in belangrijke mate omdat Garang alle beslissingen persoonlijk nam. ,,Garang pleegt nauwelijks overleg, hij geeft alleen bevelen'', zei een kritisch SPLA-lid onlangs. Als Garang niet beschikbaar was, werden er geen beslissingen genomen. Belangrijke besprekingen met anti-SPLA milities in het zuiden mislukten omdat Garang hun overgave bleef eisen.

Garang was nooit een democraat en zijn leiderschap is tijdens de ruim twintig jaar oorlog altijd omstreden geweest. De laatste crisis binnen het SPLA was afgelopen november. Salva Kirr verschanste zich in zijn kazerne. Hij beschuldigde Garang ervan met bevriende netwerken binnen het SPLA langs de officiële structuren te werken en niet te overleggen. Hoge SPLA-commandanten wisten op het nippertje een militaire confrontatie tussen de twee te voorkomen.

Volgens de SPLA-regels moet Salva Kirr Garang opvolgen. Andere kandidaten zijn Nhial Deng Nhial, Riek Machar en James Wani Igga, maar zij beschikken niet over de kwaliteiten om het proces van omvorming van verzetsbeweging tot politieke partij te leiden. ,,Soedan en het SPLA staan sinds vandaag voor hun grootste uitdaging ooit'', gaf een SPLA-lid vanochtend als commentaar. ,,We zullen snel zien of de afspraken [...] zonder Garang nog wel waarde hebben''.

    • Koert Lindijer