Spinazie en gehaktballetje met jus

Een keten restaurants opzetten waar mensen voor 2,50 euro een menu van drie gangen krijgen, met prettige bediening. Dat moest mogelijk zijn, vond Fred Beekers. Zijn Van Harte Resto in Den Haag is altijd vol. Van Harte wil uitbreiden, bijvoorbeeld in samenwerking met het Terra College.

Misschien begon het wel in het VU-ziekenhuis in Amsterdam waar Fred Beekers op een middag een oude man aarzelend zag rondkijken bij de uitgang. De man moest naar buiten, maar hij wist niet hoe. Fred Beekers – medewerker van de CDA-fractie in de Tweede Kamer en een van de oprichters van Artsen Zonder Grenzen in Nederland – hielp hem door de draaideur en dacht: hoe komt hij nou thuis? En als hij thuis is, wat dan? Eet hij warm?

Of misschien begon het in Den Haag bij de Boodschappenbegeleidingsdienst waar Fred Beekers werkte als vrijwilliger. Hij was teruggekomen uit Ethiopië – waar hij als hoofd logistiek van Artsen Zonder Grenzen werkte en zijn vrouw als verloskundige – en hij wilde iets nuttigs doen. Dus reed hij oude mensen naar de Aldi of de Keukenhof en bracht ze daarna weer naar huis. Hij merkte hoe blij ze waren met een aardig woord, een ter ondersteuning aangeboden arm. En hij dacht: zoveel armoede, zoveel eenzaamheid. Is dit Nederland?

En toen hoorde hij, voorjaar 2004, van de Resto's du Coeur in Frankrijk, restaurants voor mensen zonder geld. Drie gangen, goed eten, met bediening en nette borden. Vijftien jaar geleden begonnen, nu een keten van 2.000 vestigingen. Dat wilde Fred Beekers ook!

Hij praatte met politici, ondernemers, hulpverleners, collega's van Artsen Zonder Grenzen, en hij praatte met geldschieters – het Oranje Fonds, Fonds 1818, het Fonds Sluyterman van Loo. Hij kreeg 110.000 euro, voor een proef van twee jaar. Eind 2004, kort voor kerst, ging het eerste Van Harte Resto open, in Laak, Den Haag, vlak bij de straat waar na de moord op Theo van Gogh met veel geweld Jason W. en Ismaïl A. werden gearresteerd. Het is nu twee keer per week open en het zit, met plaats voor vijftig tot zestig mensen, bijna altijd vol. Het eten kost 5 euro, met een Ooievaarspas – zo heet de stadspas in Den Haag – 2,50 euro.

In mei ging Fred Beekers met de kok en de vrijwilligers al twee keer naar het Terra College, ook in Den Haag, om een avond proef te draaien. De school wil, na de moord op een van de leraren door Murat D., weer een betere relatie met de buurt krijgen. En Van Harte Resto werkt graag samen met scholen die een afdeling horeca en zorg & welzijn hebben. Die hebben een grote keuken, en leerlingen die kunnen meehelpen.

Groentesoep, vegetarische nuggets, gebakken aardappelen, sla en ijs. Dat is het menu van deze donderdag in Van Harte Resto in Laak. Kok en gastheer Daan Duijvestein heeft het met krijt op een bord geschreven en dat buiten voor de deur gezet. Van Harte Resto huurt zaal en keuken van het vadercentrum Adam, waar mannen uit de buurt hulp kunnen krijgen en cursussen kunnen volgen. Een paar mannen – Turken, Marokkanen en Antillianen – helpen twee keer per week mee in de keuken en de bediening. Fred Beekers heeft hun dat gevraagd.

Het eten begint om half zes, maar om half vier komen de eerste gasten al binnenlopen. Hun jassen worden aangenomen en aan de kapstok gehangen. Jan van Gulik (70) bestelt een kopje thee – hij is de enige, koffie en thee moeten apart betaald worden en bijna niemand heeft daar het geld voor – en hij zegt: ,,De mogelijkheid om hier te eten is me aangeboden door Kathy.'' Dat is de ouderenadviseur van Laak. ,,Ze zei dat het echt wat voor mij was.'' Hij komt nu twee keer per week en hij vindt het jammer, zegt hij, dat Van Harte Resto niet vaker open is, want dan kwam hij elke dag.

Drie jaar geleden werd hij weduwnaar. Tot zijn 65ste was hij scharenslijper. ,,Weet u wat ik de hele dag doe? Nee? Nou, ik weet het ook niet. Ik sta op, ik was me, ik scheer me, ik loop naar buiten, ik loop overal heen, en nu loop ik twee keer per week naar dit restaurant. Dat is beter dan thuis, want ik kan niet koken, dus ik kook nooit, en hier krijg ik drie gangen en niemand die me aan mijn kop zeurt.'' Twee zoons heeft hij, maar hij ziet ze nooit. ,,Ja, waarom niet? Daarop weet ik geen antwoord.''

Om kwart voor vier komt Wim Lotte binnen, met zeven bosjes fresia's, verpakt in oude kranten. Hij is van 21 november 1919, zegt hij. Hoe oud hij is, moeten mensen zelf maar uitrekenen. Vroeger was hij bloemenhandelaar, en nu eigenlijk nog steeds, want een paar keer per week rijdt hij op zijn fiets naar het Westland en koopt daar voor een euro twee fietstassen vol afgekeurde bloemen. Daar gaat hij mee voor de deur van de C1000 zitten en verkoopt ze voor een euro de tien.

Ook weduwnaar, ziet zijn kinderen nooit, kan niet koken. ,,Mijn schouder is versleten.'' Voorheen at hij in het bejaardencentrum in Laak – hij wordt rood van woede als hij erover begint. ,,Dat wás geen eten, dat was een koud kwakje uit de cateringfabriek, en dat moest dan 5,50 euro kosten. Schandalig was het. Schandalig! Op een dag zie ik de wethouder, ik zeg: waar kan ik mijn klacht indienen? Hij zegt: schrijf maar een brief. Denkt u dat ik er nog wat op gehoord heb?''

Over Van Harte Resto las hij in de wijkkrant. Na het eten krijgt hij wat er nog over is mee in plastic bakjes. Maar dat is geheim. In ruil daarvoor zorgt hij voor bloemen op alle tafels. Hij heeft net zeven nieuwe vazen gekocht, op de rommelmarkt, voor 30 cent per stuk. Hij zet ze allemaal vol en daar is hij tot half zes mee bezig tot Daan Duijvestein, de kok, in zwarte broek en zwart overhemd iedereen welkom heet en de soep laat opdienen.

Tegenover Wim Lotte zit mevrouw Vreugdenhil – haar voornaam noemt ze niet, en haar leeftijd weet ze niet precies, ze denkt ergens in de tachtig. Ze was een paar keer niet gekomen, zegt ze, omdat ze te verdrietig was. Haar zoon is net overleden. Maar vorige week kwam ze Fred Beekers tegen voor de C1000 en nu is ze er weer. ,,Hij vroeg of ik weer kwam.'' Eerder was het haar huisarts die tegen haar had gezegd dat ze het misschien eens kon proberen.

Mevrouw Vreugdenhil zit te breien, want ze breit altijd – ook in de paar minuten tussen soep en hoofdgerecht. ,,Dan ben ik nuttig.'' Ze krijgt van iedereen bolletjes wol, zegt ze. Ze maakt er sjaals van voor Roemenië.

Fred Beekers wil dat er in andere steden ook Van Harte Resto's komen en nu heeft hij samen met de Hogeschool van Amsterdam bedacht om een paar studenten van Cultureel Maatschappelijke Vorming een haalbaarheidsstudie te laten doen en een ondernemingsplan te maken. Leerzaam voor die studenten – die kunnen er studiepunten mee halen – en handig voor Van Harte Resto. Want in welke wijken kunnen de restaurants het best komen? Zijn er scholen die willen meewerken? Bedrijven misschien?

Op een ochtend in april presenteren de studenten in een klein collegezaaltje hun bevindingen. Ze leggen uit dat ze hebben gekozen voor een ,,top down-benadering''. Ze zijn gaan praten met stadsdeelbestuurders – in Noord, Zuidoost en Slotervaart – en daarna met het welzijnswerk en met bewoners. In Noord, stelden ze vast, wordt er ,,geschreeuwd'' om mogelijkheden voor ,,sociaal eten''. En vrijwilligers genoeg die willen meewerken – die zijn er altijd geweest in Noord. Alleen: er is vaak ruzie. Er zijn eerder restaurants geweest waar buurtbewoners goedkoop konden eten, maar die werden na verloop van tijd gedomineerd door ,,zeg maar opa en oma Tokkie''.

In Slotervaart, stelden de studenten vast, wil het ROC ASA (Regionaal Opleidingen Centrum in Amsterdam en Utrecht) wel keuken en leerlingen ter beschikking stellen. En er zijn ook vrijwilligers die wel willen meehelpen. Mensen van de `formulierenbrigade', die andere mensen helpen bij het aanvragen van AOW of bijstand. De studenten zeggen ook dat het stadsdeelbestuur wel wil meebetalen. Maar een ambtenaar van het stadsdeel die naar de presentatie is gekomen denkt daar anders over. ,,Het stadsdeel heeft geen geld.''

En in Zuidoost? Daar kan Van Harte Resto maar beter wegblijven, zeggen de studenten. De Ghanezen koken daar al voor de Ghanezen, de Nigerianen voor de Nigerianen, de Surinamers voor de Surinamers. Roti kost 5 euro of minder, en niemand zit op concurrentie te wachten.

Om half twee 's middags staat Daan Duijvestein op de groenteafdeling van de C1000 naar de prijs van een zakje gesneden boerensoepgroente te kijken: 1,29 euro voor 300 gram. Dat is duurder dan wanneer hij zelf zou snijden. Aan de andere kant: hij heeft niet veel tijd vandaag, en hij heeft van de Voedselbank vijftig zakjes Cup-a-soup gekregen. Veel werk om ze allemaal open te scheuren, maar ze zijn wel gratis.

Hij legt twee zakjes boerensoepgroente in zijn karretje. En tomaten, uien, bruine bonen, ketchup, paprika en acht pakken ijs voor 59 cent per liter – goedkoper dan vanillevla. 35 euro rekent hij af bij de kassa. Daarna koopt hij nog voor 14 euro vier kilo halal gehakt bij de islamitische slager.

Nee, zegt hij, als hij voor zichzelf boodschappen doet, kijkt hij nooit naar de prijs, en hij gaat ook nooit naar de C1000. Maar sinds hij voor Van Harte Resto werkt, weet hij precies hoe hij voor 2,50 euro per persoon moet koken. Hij is net dertig, hij noemt zichzelf horecaondernemer en hij is, met Fred Beekers, de enige die bij Van Harte Resto een salaris verdient. Dat wil zeggen: ze staan samen voor één keer een minimumloon op de begroting en dat geld verdelen ze. Fred Beekers is nog twee dagen in dienst van het CDA. Daan Duijvestein organiseert eten en drinken bij evenementen. Hij leerde Fred Beekers kennen door een vriend van hem die penningmeester is bij Van Harte Resto.

Vandaag gaat hij koken in het Terra College. Hij heeft geregeld dat twee vrijwilligers van het Vadercentrum koken in Laak. Urmila Boerga, die via Werkbij – voorheen de Melkertregeling – bij Van Harte Resto gedetacheerd is, gaat met hem mee. Ze duwt in de C1000 de winkelwagen, ze wast in de keuken van het Terra College de rijst en ze snijdt, samen met twee vrijwilligers, de paprika's en de uien. Die vrijwilligers zijn gestuurd door de Sociale Dienst, ze werken voor hun uitkering.

,,Ik geef leiding met zijden handschoentjes'', zegt Daan Duijvestein. ,,Lief zijn en de tijd nemen, anders zijn ze weg.'' Hij leert ze om zonder morsen soep op te dienen en om de borden pas van tafel te halen als iedereen is uitgegeten. Heel leuk, vindt hij. Maar hij denkt niet dat het zo kan doorgaan. ,,Als we een keten van restaurants willen opzetten, zullen we professioneler moeten worden.'' In elk geval, denkt hij, is er in alle vestigingen iemand nodig die de verantwoordelijkheid neemt. ,,En die zal normaal betaald moeten worden. Anders is die nergens op aanspreekbaar.''

Om vier uur komen er drie Antilliaanse meisjes uit de brugklas van het Terra College de keuken in. Ze dekken de tafels, zetten karaffen met water klaar, ze snijden het brood en leggen het in mandjes. Ze krijgen er geen cijfer voor, zeggen ze. Ze doen het omdat hun juf gezegd heeft dat het zo aardig van ze zou zijn. Om kwart voor zes lopen ze met in elke hand een kom soep het zaaltje naast de keuken in. Daar zitten 2 mannen en 38 vrouwen, allemaal uit de buurt. Ze hebben over Van Harte Resto gelezen in de wijkkrant.

,,U krijgt de hartelijke groeten van uw kennissen'', zegt een vrouw met roodgeverfd haar tegen de vrouw die tegenover haar zit. ,,Ik zag ze gisteren in het winkelcentrum.''

,,Ach wat vriendelijk van u'', zegt ze. ,,Doet u ze de hartelijke groeten terug?''

Ze kennen elkaar van de vorige keer. Ze hadden afgesproken dat ze deze keer weer zouden komen. ,,Het was zo gezellig'', zegt de vrouw met het roodgeverfde haar. ,,En zo lekker. Spinazie, een gehaktballetje...''

,,En die heerlijke jus'', zegt de vrouw tegenover haar. ,,En de vlaflip, die was ook zo lekker.''

,,Zeg'', zegt de vrouw met het rode haar. ,,Ik zag dat we met de Ooievaarspas voor 12 euro een uitstapje kunnen maken naar Giethoorn, dat is met eten erbij. En nou dacht ik: heb je zin om mee te gaan?''

Met Eric Apon van de Hogeschool Amsterdam gaat Fred Beekers op donderdag 2 juni op bezoek bij de manager contractonderwijs van het ROC ASA in de Wibautstraat in Amsterdam. Nu is vastgesteld dat een vestiging van Van Harte Resto in Slotervaart haalbaar is, moet worden bekeken of het plan ook uitvoerbaar is. En hoe.

De manager contractonderwijs, Piet Tromp, voorheen welzijnswerker, ontvangt Fred Beekers en Eric Apon in zijn kantoor. Hij zet bekers melk en karnemelk klaar en begint te praten over ,,mission statement'' en ,,competentiegericht leren'', over ,,kenniseconomie'' en ,,netwerken van ondernemingen die rond de school worden aangelegd''. Dat laatste is noodzaak, want gewone bedrijven nemen geen stagiairs meer van een ROC. ,,Als ze opbellen en hun naam en die van de school zeggen, hoeft het vaak al niet meer.'' Veel buitenlandse jongens en meisjes.

Daarom, zegt Piet Tromp, is hij zo blij met het initiatief van Van Harte Resto. Leerlingen van allerlei afdelingen kunnen erin aan het werk, de ,,hele beroepskolom'' kan worden ingezet, van schoonmaker tot kok en welzijnswerker en manager.

Op de papieren die Eric Apon voor zich heeft liggen staan vragen. BTW? Huur? Wie heeft de leiding? Bevoegdheden? Inspectievoorschriften? Piet Tromp praat door over de ,,praktijkcomponent in het beroepsonderwijs'' en werkgevers die Polen en Roemenen gaan halen als mensen in Nederland niet meer goed zijn opgeleid. ,,Dus jullie komen als geroepen.''

Fred Beekers: ,,Goed om te horen.''

Eric Apon: ,,En als het concept er eenmaal is...''

Piet Tromp: ,,Dan is het een win-winsituatie.''

Maar dan vraagt Eric Apon wat er nu ,,concreet'' kan worden afgesproken. Piet Tromp zegt: ,,Nu gaan jullie wel heel snel.''

Fred Beekers: ,,Zijn het jullie koks die gaan koken? Of doen wij dat?''

Piet Tromp: ,,Dat weet ik niet.''

Eric Apon: ,,Doen jullie het restaurant en komen wij met de mensen binnen? Of doen wij alles?''

Piet Tromp: ,,Dat weet ik niet.''

Fred Beekers: ,,Daar moeten we het wel over hebben. Hoe doen we dat?''

Piet Tromp: ,,Het moet formeler worden. Jullie moeten een brief naar de directie sturen.''

Fred Beekers: ,,Heel goed. Wat zetten we erin?''

Piet Tromp: ,,Het krachtige concept. De positieve onderwijsvisie. En praat niet over geld, en ook niet over details. Zorg eerst voor goodwill. Kunnen jullie een Powerpoint-presentatie geven?''

Fred Bekkers: ,,Natuurlijk. Uitstekend. Hoe lang mag die duren? Tien minuten? Die brief schrijven we morgen. Misschien regelen we het nog voor de zomer. Dan kunnen we in september beginnen.''

www.vanharteresto.nl