Wieringen, het geheime waddeneiland

De Kop van Noord-Holland moet weer aantrekkelijk worden. Daarom wordt Wieringen weer een eiland. De boeren vrezen de gevolgen van ontpoldering.

Er ligt een schaap op z'n rug in de wei, maar boer Mulder heeft het gezien. In overall en op klompen komt hij aanfietsen, stapt over de omheining van zijn land en redt het schaap van een wisse dood.

We staan voor de Wierdijk, een monumentale dijk gemaakt van zeewier die ooit de grens was tussen het eiland Wieringen en het zuidelijke water. Anderhalve eeuw geleden werd door de inpoldering van een stuk zee de dijk overbodig. Later, tachtig jaar geleden, volgden de Zuiderzeewerken en werd ook de totale Wieringermeer verderop drooggemalen.

Over enkele jaren zal de 32-jarige melkvee- en schapenhouder zijn verdwenen van dit land even buiten Hippolytushoef, waar hij is geboren. De provincie Noord-Holland wil hem uitkopen om het Wierringerrandmeer aan te leggen, een groots project dat de Kop van Noord-Holland een impuls moet geven. Hij zal elders in Noord-Holland een nieuw bedrijf beginnen. ,,Ik moet vooruit.''

Hier op Wieringen, in de polder Waard Nieuwland, zal over enkele jaren de eerste schop de grond ingaan. Op de weilanden van boer Mulder zal `landschappelijk' worden gewoond. Er komen groepjes dure huizen met veel groen en water eromheen, met uitzicht op het nieuwe randmeer. ,,Door de ruime verkaveling binnen de woonbuurtjes zijn de nieuwe woongebieden niet te vergelijken met bekende nieuwbouwwijken bij de dorpen op het eiland of in de polder'', zo staat er in de plannen.

Provinciale Staten van Noord-Holland hebben gisteren ingestemd met de plannen. Volgens de laatste berekeningen gaat het project 361 miljoen euro kosten. Publieke en private partijen betalen ieder de helft. De aanleg van het Wieringerrandmeer is een van de eerste voorbeelden van `ontwikkelingsplanologie', waarbij bouwers, projectontwikkelaars, bewoners en overheden zo veel mogelijk samen plannen maken.

Het project wordt in fasen uitgevoerd, van 2007 tot 2030. Door de aanleg van het randmeer is het straks weer mogelijk om tussen het Amstelmeer en het IJsselmeer te varen. Daartoe wordt ook een kort kanaal aan de oostkant van het voormalige eiland in de Zuiderzee gegraven. Er zullen in totaal 1.845 woningen worden gebouwd, er komen bedrijventerreinen, en vooral veel natuur, in totaal zeshonderd hectare.

Het project moet een einde maken aan de vergrijzing van de bevolking, gebrek aan werkgelegenheid, matige bereikbaarheid, en onvoldoende klandizie voor scholen en winkels. ,,De laatste schoenenzaak is hier onlangs vertrokken'', verzucht Titia Lont, voormalig CDA-raadslid in Den Haag en sinds enkele maanden burgemeester van Wieringen. Ook eigenaar Edwin Kwakman van Bistro Brammetje klaagt over gebrek aan toeristen. ,,Wij gaan in de bouwvak twee weken dicht. Onze vaste gasten zijn dan met vakantie en wat je ervoor terugkrijgt is een handjevol toeristen.''

Vorige week stemden de gemeenteraden van Wieringen en Wieringermeer na veel discussie in met het plannen. De provincie heeft beloofd dat de twee gemeenten ieder maximaal 2,5 miljoen moeten bijdragen, en als de plannen uiteindelijk toch niet door kunnen gaan, voor maximaal een ton het schip in zullen gaan.

De ondernemers in het gebied kunnen bijna niet wachten tot het zo ver is. Onlangs nog hebben ze gedemonstreerd, op initiatief van de eigenaar van wegrestaurant De Zingende Wielen, om een positief besluit te bevorderen. Ze willen meer bewoners en toeristen. ,,Het is moeilijk om hier het zout in de pap te verdienen'', zegt René Smit, een jonge ondernemer die enkele jaren geleden Hip's Herberg in het centrum van Hippolytushoef van zijn grootvader en vader overnam. Zijn vrouw Sandra: ,,De jonge mensen willen graag dat het plan doorgaat. De oudere mensen zijn bang dat het te druk wordt.''

Wieringen moet worden gepositioneerd als `het geheime waddeneiland' bestaande uit drie heuvels, waar in 1995 zelfs een vikingschip is gevonden. Wieringen zou die historie moeten uitdragen, en de verkoop van streekproducten moeten bevorderen. René Smit: ,,Mensen weten niet meer dat Wieringen een eiland is. Als ik elders in Nederland vertel dat ik van Wieringen kom, zeggen ze: O, is dat niet de Wieringermeer? Nee, dus! Als je zegt dat je woont in Hippolytushoef, denken ze dat het de naam van een enge ziekte is.''

Er zijn ook nadelen aan de plannen. Zo zullen er naar schatting van de gemeente Wieringen zo'n dertig boerenbedrijven moeten wijken voor het randmeer; vijftien op het vruchtbare land van de Wieringermeer en vijftien op het oude land van Wieringen. Er zijn pas zes bedrijven weg, allemaal op het oude land. De provincie heeft ongeveer 200 hectare opgekocht.

De rest van de boeren heeft zich verenigd in een `boerencollectief' onder aanvoering van Joop Grin, wiens vader een van de eerste boeren op het drooggelegde land was. Hij zegt: ,,Nederland is geworden wat het is door de strijd tegen het water. Als de maatschappij vindt dat er nu land moet worden teruggegeven aan het water, heb ik daar weinig begrip voor. Maar als men dat vindt, moet er een fatsoenlijke regeling tegenover staan.'' Zijn vrouw: ,,We hebben te maken met een provincie die de grond voor zo min mogelijk geld wil krijgen.''

Ook voor de boeren die kunnen blijven, moet een schaderegeling komen, zegt Grin. Wie bij een natuurgebied werkt, krijgt meestal minder vergunningen, heeft te maken met wildschade, hoge waterstanden en met mogelijk zoute kwel. ,,Het is een ondoordacht plan'', zegt Louis Koolen, een aardappelteler op het oude land. ,,Ze graven dat kanaal zo diep dat je niet meer kunt boeren.''

Burgemeester Lont wijst erop dat de bodem van kanaal en randmeer met keileem zal worden bedekt, zodat het zoute zeewater niet omhoog zal kruipen en het water misschien niet schoon genoeg is om er te zwemmen, maar wel om er mee te boeren en er goed in te kunnen varen. Boer Grin: ,,Zó eenvoudig valt dat niet op te lossen.''

Het komende jaar zullen de effecten voor milieu, landbouw en economie onderzocht worden. Ook moet een dekking worden gezocht voor de begroting. Burgemeester Lont hoopt nog dat varen tussen IJsselmeer en Amstelmeer veel eerder dan in 2030 kan, door de aanleg van een brug en een sluis bij rijksweg A7 te vervroegen.