Twisten over de toekomst van Europa

De machtsverdeling binnen Europa vormt een belangrijk aspect van de Europese Grondwet. Het Europees Parlement krijgt in de Grondwet meer macht. Maar ten koste van wie? Een debat onder leiding van Mark Kranenburg tussen twee Europarlementariërs: de Britse Labour-politicus Richard Corbett, die voor is, en de Deen Jens Peter Bonde, die tegen is.

Mijnheer Corbett, waarom bent u voor?

,,Als we de Europese Unie na de uitbreiding van 15 naar 25 landen willen laten functioneren, hebben we een nieuw reglement nodig. Een nieuwe basistekst die beter dan de huidige uiteenzet wat de EU kan doen en die zal leiden tot een Unie die effectiever werkt, democratischer is en beter verantwoording aflegt.''

En waarom zegt u `nee', mijneer Bonde?

,,Omdat deze Grondwet het democratische gat zal vergroten. Beslissingen van democratisch gekozen leden van nationale parlementen worden verschoven naar ambtenaren in Brussel, want de leden van de Europese Commissie zijn niets anders dan gewoon ambtenaren. In een democratie zijn het de gekozen leden van het parlement die over wetten besluiten en zijn het de ambtenaren die adviseren. Maar in Europa is het andersom: daar zijn het de ambtenaren die besluiten en de gekozen leden van het parlement die adviseren. Het komt erop neer dat de nationale parlementen en de kiezers meer macht aan Brussel afstaan dan wij als Europees Parlement terugwinnen.''

Corbett: ,,U ziet het verkeerd, maar dan ook helemaal! Onder deze Grondwet zal alle Europese wetgeving moeten worden goedgekeurd door zowel de gekozen regeringsvertegenwoordigers in de raad van ministers als de direct gekozen leden in het Europees Parlement. Een dubbele controle dus. Dat maakt de EU meer democratisch dan voorheen. Bovendien is er geen nieuwe overheveling van bevoegdheden van nationaal niveau naar Europees niveau. Het is slechts een reorganisatie van zaken waar we al mee bezig waren.''

Bonde: ,, Dat is niet waar. Op 15 terreinen is de machtsverdeling wel veranderd. Met deze Grondwet ligt er nu een echte wettelijke basis voor het maken van gemeenschappelijke wetgeving. Je kan op basis van deze tekst als Europa nu gezamenlijk aan de Olympische Spelen meedoen. Ik zeg niet dat het gebeurt, maar er is straks wel een wettelijke basis voor.''

Krijgt Brussel nu inderdaad meer macht?

Corbett: ,,Bekijk het eens vanuit het perspectief van een individuele lidstaat. Het kunnen beschikken over een veto klinkt op het eerste gezicht heel vertrouwenwekkend, want daarmee kan een land alles wat het niet wil blokkeren. Maar zo'n vetorecht werkt twee kanten uit. Als jij een veto hebt, hebben andere landen dat ook en kunnen zij blokkeren wat jij wil. En als je met 25 landen rond de tafel zit, is het dan echt de beste manier van besluiten nemen als iedereen over een veto beschikt?

,,Het betekent dat beslissingen worden genomen op het lage niveau van waar iedereen het wel nog met elkaar eens is. Maar willen we de laagste gemeenschappelijke noemer voor bijvoorbeeld milieunormen, of voor de consumentenbescherming in Europa? Natuurlijk niet!''

Bonde: ,,Het is waar dat we de milieunormen kunnen verzwaren, als het vetorecht wordt opgeheven. Maar stel je er niet te veel van voor. Met het systeem van meerderheidsbesluitvorming is het niveau van bescherming niet echt veel hoger. Want een aantal landen kan een blokkerende minderheid vormen. Een afgesproken minimum aantal landen kan namelijk voorstellen tegenhouden, dus zullen de milieunormen vastgesteld worden op het niveau van de landen die een blokkerende minderheid kunnen vormen.''

Corbett: ,,Maar als je het vetorecht handhaaft, bestaat dat blok maar uit één land.''

Bonde: ,,Ik zou een heel ander systeem willen waarbij slechts minimumnormen in Europa worden vastgesteld. En dan kunnen landen die dat willen en bereid zijn ervoor te betalen, zwaardere normen toepassen.

Corbett: ,,Dat betekent dus dat landen gewoon buiten het systeem kunnen blijven van minimumstandaarden en dat je vervolgens te maken krijgt met verschillende regels in landen die zeggen een gemeenschappelijke markt te vormen. Daarmee vergroot je de bureaucratie en verhoog je de administratieve lasten. Want bedrijven krijgen te maken met 25 verschillende standaarden in 25 landen in plaats van één gemeenschappelijke regeling.''

Bonde: ,, Dat is inderdaad een risico. Maar ik blijf er bij dat het niveau van centralisatie van deze Grondwet niet is te rechtvaardigen. We gaan op sommige terreinen veel verder dan de Verenigde Staten, maar we hebben niet hun niveau van democratie. Neem de doodstraf. Ik ben er niet voor, maar er kan daar per staat over worden beslist. En zo heb je ook per staat verschillende belastingsystemen en milieunormen. Maar als je dan de instrumenten ziet waarmee in de Verenigde Staten de macht gecontroleerd kan worden, dan lopen wij in Europa ver achter.''

Corbett: ,,Het idee dat de EU meer centrale regelgeving kent dan de Verenigde Staten, is omineus. De Europese Commissie heeft minder ambtenaren in dienst dan de stad Leeds. Waarom? Omdat het de lidstaten zelf zijn die elkaar ontmoeten in Brussel. De Europese Commissie, Brussel dus, stelt geen wetgeving vast, die stelt slechts voor, het zijn de ministers uit de 25 lidstaten die bepalen. Dat zijn nationale ministers die verantwoording verschuldigd zijn aan hun nationale parlementen. En dat is nog eens een extra check voor het direct gekozen Europees Parlement. De lidstaten blijven poortwachters. Zij beslissen wat er wel en wat er niet de Europese arena in gaat. Dat is niet het geval in de Verenigde Staten.''

Bonde: ,,Waar u over praat is een afwijking. Het meeste gebeurt door de Europese Commissie en ambtelijke werkgroepen. De Europese Commissie heeft een positie die in geen enkel democratisch land bestaat. Het is een monopolie van niet-gekozen vertegenwoordigers dat wetten kan voorstellen. Het is een ongelooflijk ondemocratisch systeem. Stel je voor dat in Nederland niemand anders wetten zou kunnen voorstellen dan een speciale wetgevingscommissie bestaande uit 25 experts. En dat de leden van het parlement alleen maar akkoord kunnen gaan met van tevoren vastgestelde meerderheden in plaats gewoon de helft plus één.''

Corbett: ,,We werken in de EU meer op basis van consensus juist omdat we met 25 verschillende landen zijn, met verschillende culturen, verschillende vertrekpunten en een verschillende historie. Je probeert dus grote meerderheden te bereiken, geen toevallige meerderheden. En dan zegt de Euroscepticus Bonde dat er met een gewone meerderheid moet worden besloten. Dat is de wereld van 51 procent die over 49 procent heerst. Ik ben werkelijk stomverbaasd!''

De Fransen hebben nu nee gezegd. Wat betekent dit volgens u?

Corbett: We zitten nu met de situatie dat negen landen ja hebben gezegd en één land nee. We moeten natuurlijk rekening houden met de opvattingen van de minderheid, maar tevens met de meerderheid van landen die ja heeft gezegd. Daarom moeten we gewoon doorgaan met het goedkeuringsproces in de andere landen.

Bonde: ,,Het Franse nee betekent – omdat het een bindend referendum is – dat er geen voorstel meer is voor een Europese Grondwet. Aanvaarding is gebaseerd op unanimiteit. Nu die sinds de Franse uitslag niet meer bestaat, is er ook geen Grondwet meer.''

Mark Kranenburg is correspondent van NRC Handelsblad bij de Europese Unie in Brussel.