Linkerhelft Huygens' tuin hersteld

Vandaag opent koningin Beatrix de in ere herstelde tuin van Hofwijck, de voormalige buitenplaats van Constantijn Huygens. ,,Huygens wilde dat het een intieme, beschutte plek was.''

Er was eens een Haags ambtenaar die verlangde naar een huis buiten de stad, ver van het dagelijkse gewoel, met een beschutte, rustige tuin, om in te wandelen en te filosoferen als een oude Griek tussen de tempelzuilen. De ambtenaar kocht zo'n buiten en legde zijn droomtuin aan. Het duurde twee jaar. Vanaf februari 1642 kon hij er zijn vrienden rondleiden, het liefst zonder hun rumoerige kinderen. Zelf vond hij er de rust om te lezen en te schrijven.

De ambtenaar, Constantijn Huygens (1596-1687), was ook dichter; de tuin bij zijn buitenhuis, Hofwijck, inspireerde hem tot ruim 2800 regels, die hij publiceerde in 1653. Hij voegde er een gravure bij met een nauwkeurige plattegrond. Hofwijck werd het beroemdste `hofdicht' uit de Nederlandse letterkunde, een voorbeeld voor alle latere hofdichten. Huygens beschreef er zijn tuin in als was het een eeuw later: de bomen en hagen waren meer dan manshoog geworden.

,,Huygens' tuin lijkt uit twee tijdperken tegelijk te stammen'', zegt Ad Leerintveld, voorzitter van de Vereniging Hofwijck, die het landgoed op vijf minuten loopafstand van station Voorburg in 1914 van de sloop redde. ,,Aan de ene kant is het een typische Renaissance-tuin, waarin alles wat geplant werd ook praktisch nut moest hebben: boomgaard, kruidentuin, visvijver. Aan de andere kant liet Huygens zijn tuin als een van de eersten in Nederland geheel volgens de classisistische idealen aanleggen, zoals hij die op een reis in Italië had gezien. Het ontwerp was gebaseerd op de theorie van architect Vitruvius, die het menselijk lichaam als maatstaf nam. Het huis was het hoofd; de lanen waren de armen, enzovoort. Alles moest in perfecte harmonie.''

Het huis Hofwijck is al sinds 1928 open als klein museum, maar voor een reconstructie van de tuin ontbrak het de Vereniging tot nu toe aan geld en aan eensgezindheid. Er werden sloten gegraven en een tuinhuisje gebouwd, en de gemeente Voorburg voegde nog een `Oudhollandse kruidentuin' toe. In 1987 plaatste architect Carel Weeber bij de herinrichting van station Voorburg een breed water loodrecht op het huis, dat in elk geval niet de bedoelde symmetrie van de door de spoorlijn bruut schuin afgesneden tuin verstoorde. Wie er nu wandelt, loopt vooral door de linkerhelft van het `lichaam'; de rechterhelft moet hij erbij verzinnen.

In 2002, toen een heruitgave van het gedicht Hofwijck de aandacht trok van meer dan alleen een select clubje Neerlandici, kon met steun van een projectontwikkelaar eindelijk een tuinplan worden uitgewerkt. Over elke meter en elke plantensoort werd nagedacht, en alles klopt, aldus beheerder Ben Bregman: ,,Alleen bij de iepen moesten we een andere soort nemen, omdat ze anders de iepenziekte zouden krijgen. Die was er toen nog niet.''

Het voornaamste karakteristiek van de tuin, aldus Bregman, is de beslotenheid. ,,Huygens wilde dat het een intieme, beschutte plek was, waar je steeds als je de hoek om liep een nieuw uitzicht kreeg.'' Over zeven jaar, als in elk geval de fruitbomen en de hagen boven de bezoekers uittorenen, moeten de spoorweg, de razende A12 en de omliggende huizen aan het zicht zijn onttrokken. De tuin, die vandaag door Koningin Beatrix met het planten van een laatste roos werd geopend, is vanaf morgen open voor het publiek.

Huygensmusem Hofwijck, Westeinde 2a, Voorburg. Open di-do en za-zo, 13-17u. Entree €4,-. Inl. 070-3872311 of www.hofwijck.nl. Publicatie: 't Liefste pad, 31 blz., €13,95.