Europese Unie à la Française ?

Oud-ambassadeur Vijverberg haalt in NRC Handelsblad van 26 mei een uitlating van de Franse oud-president en voorzitter van de Europese Conventie Valéry Giscard d'Estaing aan om te betogen dat de nieuwe Europese Grondwet een grote machtsverschuiving teweeg zal brengen binnen de Europese Unie: een machtsvermindering van de lidstaten en de Europese Commissie ten gunste van de Europese Raad, de Europese president en de Europese minister van Buitenlandse Zaken. Giscard zou hebben betoogd dat er straks in de Europese Unie een systeem komt vergelijkbaar met dat van de Vijfde Republiek, dus met de constitutionele verhoudingen die met president De Gaulle hun intrede deden. De kennelijke strekking van het betoog van Vijverberg is dat we zo'n systeem dat de transparantie en de democratisering niet bevordert, niet moeten wensen.

Vijverberg vermeldt merkwaardigerwijs niet dat de Franse president door de bevolking wordt gekozen, terwijl de Europese president zijn mandaat ontleent aan de Europese Raad. Die bestaat uit de staatshoofden en regeringsleiders van de lidstaten, zijn voorzitter en de voorzitter van de Europese Commissie (art. I-21 Europese Grondwet). Met gekwalificeerde meerderheid kiest die zijn voorzitter voor een periode van tweeënhalf jaar, eventueel één maal met een zelfde periode te verlengen. De Europese Raad kan volgens dezelfde procedure het mandaat beeindigen, als de voorzitter ernstig tekortschiet (art. I-22 Europese Grondwet). De Europese president brengt na elke bijeenkomst van de Europese Raad verslag uit aan het Europees Parlement.

De positie van de Franse president is wezenlijk krachtiger dan die van de Europese president. De vergelijking met de positie van de Franse president gaat dan ook niet op. Wie een direct mandaat aan de bevolking ontleent, heeft in constitutionele en in politieke zin een andere positie dan een door zijns gelijken tot de positie van Europees president geroepen en eventueel ook weer af te zetten persoon.

Heeft de Franse oud-president dan een verkeerde uitlating gedaan? Ach, strikt genomen misschien wel. Maar men moet niet uit het oog verliezen dat die uitspraak waarschijnlijk bedoeld was voor binnenlandse consumptie in een land dat ernstig verdeeld is over de Europese Grondwet. Giscard heeft er waarschijnlijk een schepje bovenop gedaan door de Fransen een vertrouwd beeld te laten zien. Impliciet heeft hij gerefereerd aan het schrikbeeld van de instabiele Vierde Republiek.

Wat tegenstaat in het betoog van Vijverberg, is de aangehaalde uitlating over de entourage van de Franse president. Die is te `Hollands' en geeft voedsel aan sentimenten ten opzichte van Frankrijk die in Nederland leven. Het verbaast dat die uit de pen van een oud-diplomaat vloeien. In de eerste plaats omdat niet valt in te zien waarom een republikeins staatshoofd van een grote natie in dit opzicht bescheidener zou moeten zijn dan een monarch. In de tweede plaats omdat elk volk zijn tradities in dit opzicht heeft.