Een hetze tegen Amerika

Zo subversief en weerspannig als jazzpianist Misha Mengelberg in 1969 was, is hij nog steeds. Bij het maken van de opera Reconstructie, in de anti-Amerikaanse Vietnamtijd een eerbetoon aan de dode Cubaans-communistische vrijheidsstrijder Che Guevara, stelde Mengelberg voor om de held af te beelden met korte softenon-armpjes. Binnen het kunstenaarscollectief, met ook Hugo Claus, Reinbert de Leeuw, Harry Mulisch, Peter Schat en Jan van Vlijmen, werd een Dienst voor Ideologische Zuiverheid (DIZ) opgericht om de ideeën van de vileine renegaat Mengelberg te bestrijden.

Harry Mulisch, Reinbert de Leeuw en Louis Andriessen vertellen er met licht geamuseerde weemoed over in de aflevering die het programma Andere Tijden vanavond wijdt aan het schandaal rond Reconstructie. De legendarische `geëngageerde' voorstelling vond plaats in het Holland Festival van 1969, midden in de revolutionaire tijd met Provo, de Franse studentenopstand, Actie Tomaat, Notenkrakers en Maagdenhuisbezetting. Mengelberg ziet nog steeds niks in Reconstructie, hij is trouwens tegen alles met `re'.

De halve Nederlandse kunstwereld, progressief of helemaal niet zo links, deed in Carré mee aan Reconstructie, `een moraliteit', die aan de hand van een alfabet (die formele vorm was van Harry Mulisch) een vernietigend beeld schiep van het abjecte Amerikaanse imperialisme en ondertussen een standbeeld oprichtte voor de gevallen Che Guevara. Architect Carel Weeber ontwierp het decor, er waren rollen voor Henk Molenberg (Erasmus), Jerôme Reehuis, Siem Vroom, Ramses Shaffy en Yoka Beretty. Natascha Emanuels, de eerste blote vrouw op het Nederlandse toneel, was het weerloze Cuba. Gert-Jan Dröge, toen regie-assistent, vertelt er leuk over.

De Telegraaf veroorzaakte via Henk van der Meijden en L. ridder Van Rappard een rel: regering steunt met belastinggeld anti-Amerikaanse hetze. Succes was daarmee verzekerd, cultuurminister Marga Klompé boog niet, ook Herbert von Karajan kwam kijken. In de NRC was er veel lof, het Algemeen Handelsblad (toen nog niet met elkaar gefuseerd) had ,,diep respect''.

Andere tijden: De opera Reconstructie, NPS, Ned.3, 20.50-21.28u.