Bang vogeltje gestikt in een washandje

Ondanks alle zorg en hulpverlening bij moeder Sonja werd niet voorkomen dat haar verwaarloosde dochtertje Savanna door verstikking omkwam.

Alle getuigenissen die de rechter in Den Haag Sonja de J. gisteren voorhield, waren ,,praatjes''. Gekleed in een lange spijkerblouse over een zwarte broek, het donkerblonde haar opgestoken, ontkende Sonja (33) consequent alles wat anderen over haar aan de politie vertelden. Zij sloeg haar dochtertje Savanna niet, ze bond haar niet vast in bed, ze zette haar niet onder de koude douche, ze gaf haar voldoende te eten, ze kleineerde haar niet en ze kwamen wél regelmatig buiten. En, nee, ze had ook geen enkel idee waarom anderen zo over haar zouden liegen.

Sonja de J. wordt verdacht van doodslag op haar driejarige dochtertje Savanna september vorig jaar. Het lijkje werd bij toeval door de politie gevonden in de kofferbak van haar moeders auto, toen die met haar toenmalige vriend Mario B. op weg was om haar te begraven. Het jongere zusje van Savanna, Rowena van zes maanden, zat op de achterbank. Vandaag dient de zaak van Mario B. Volgende week dinsdag is de laatste zittingsdag.

Volgens deskundigen heeft Sonja een borderline persoonlijkheidsstoornis en hangen daarmee haar extreme stemmingswisselingen, haar alles-of-niets-houding en haar heftige boosheid samen. Ze zag Savanna niet als een kind, maar als een volwassene, zeggen mensen om haar heen. Toen Savanna op het consultatiebureau een prikje kreeg, zei Sonja: ,,Zo, nu wordt ze eens een keer teruggepakt.'' Het leek wel, zei de arts van het consultatiebureau tegen de politie, alsof Sonja dacht dat Savanna het op haar gemunt had. ,,Dacht u dat ook?'', wil de voorzitter van de rechtbank weten. ,,Leugens'', zegt Sonja.

De onmacht van Sonja om haar kinderen op te voeden, werd al veel eerder door hulpverleners opgemerkt. Savanna had nog een oudere halfzus en broer, geboren uit een eerdere relatie van Sonja, begin jaren negentig. ,,Ik voelde eigenlijk niets, ik was gevoelloos'', zegt Sonja tegen de rechter over de geboorte van de eerste. ,,Ik wist niet hoe ik ermee om moest gaan.''

Die kinderen werden – het meisje was toen anderhalf jaar oud, het jongetje een paar maanden – uit huis geplaatst. De Raad voor de kinderbescherming concludeerde toen al dat de moeder de grip op de opvoeding kwijt was en dat maskeerde met kunstgrepen zoals vastbinden, een handdoek in de mond proppen en hardhandig afdwingen. Toch mocht ze het enige tijd later opnieuw proberen en kwamen de kinderen thuis, totdat Sonja en haar man gingen scheiden en hij de kinderen meenam. Ze heeft ze daarna niet meer gezien.

Sonja de J. praatte gisteren uitgebreid en open, maar zonder emoties over haar leven en over Savanna. De rechter schetste een moeizame jeugd met een tirannieke moeder. Ze sloeg haar dochters en sloot ze op in de kelder. Met haar vader kon ze het wel vinden, maar hij was doodsbang voor zijn vrouw. Hij sloeg zelfs tegen zijn zin zijn eigen dochters, omdat zij hem dat opdroeg.

Sonja, zo bleek, kopieerde later haar moeders voorkeur voor dociele mannen die ze kon commanderen. Een vriendin trof een van haar minaars een keer aan opgesloten op het balkon omdat hij `stout' was. ,,Welnee'', zei Sonja nu. ,,Hij was de kattenbak aan het verschonen.'' ,,Maar dan hoef je de deur toch niet op slot te doen?'', vroeg de rechter.

Sonja liet zich steriliseren, omdat ze geen kinderen meer wilde. Ze kreeg een relatie met haar neef en liet de sterilisatie ongedaan maken. Omdat ze geen kind wilde van haar neef gebruikte ze een vriend als zaaddonor. In 2001 werd Savanna geboren.

Ook hier zijn direct twijfels over de opvoedkundige capaciteiten van Sonja bij betrokken hulpverleners. De verloskundige die haar bij de geboorte begeleidde, viel het op dat ze Savanna beslist niet op haar buik wilde na de bevalling. Ze vond dat geen normale reactie voor een moeder. Sonja: ,,Ik vind dat vies, ik wilde dat ze eerst gewassen werd, en aangekleed, dan wilde ik haar wel vasthouden.'' De verloskundige vond Sonja ,,een vrouw die niet goed was. Argwanend, agressief.''

Niet alleen hulpverleners, ook buren en vrienden uitten hun zorgen. Savanna werd onder toezicht geplaatst. Met elf maanden werd Savanna uit huis geplaatst in een tehuis. Ze was toen alleen nog gewend zuigelingenvoeding te drinken en kende geen vast voedsel. Ze was ondervoed, angstig en afwerend. Bezoekjes van haar moeder liet ze gelaten over zich heenkomen. Ze huilde niet toen Sonja weer vertrok, citeert de rechter medewerkers van het tehuis. ,,Ze heb elke keer gehuild'', zegt Sonja. Langzaam ging het beter met Savanna. Ze veranderde volgens begeleiders in het kindertehuis van ,,een bang vogeltje'' in een meisje ,,dat kan stralen''.

Ondanks ernstige twijfels bij de medewerkers in het kindertehuis, kreeg Sonja een tweede kans. Ze moest dan wel hulp bij de opvoeding van Savanna en psychiatrische hulp, waaronder medicatie, voor zichzelf accepteren. Hulp die ze, zo bleek gisteren, makkelijk kon saboteren.

Het Meldpunt Kindermishandeling, het consultatiebureau, de geestelijke gezondheidszorg en andere hulpverleners meldden vermoedens van kindermishandeling. Ook de voogd zelf constateerde verschillende malen blauwe plekken. Omdat zij Savanna vaak zag vallen tijdens huisbezoeken, liet de voogd zich door de moeder overtuigen dat de blauwe plekken daardoor kwamen. Alle aanwezige zorg kon niet voorkomen dat Savanna uiteindelijk overlijdt. Ze is gestikt in een washandje dat in haar mond was gepropt en was vastgeplakt met tape.

Enkele maanden daarvoor hadden de verloskundige en de kraamhulp die in het huis van Sonja kwamen wegens de geboorte van Rowena nog hun zorgen geuit. Zij vonden het zeer zorgelijk dat Savanna na de geboorte van haar zusje dagenlang op haar kamer moest blijven, vaak met de deur op een hangslot. Ze mocht de nieuwe baby niet zien. De verloskundige merkte dat Savanna zich ,,als een aapje'' aan haar vastklampte, toen ze haar toch haalde en optilde om haar in de wieg te laten kijken. ,,Ik heb in de auto zitten huilen'', citeert de rechter haar. ,,Ik wist dat er van die twee kinderen nooit iets terecht zou komen.''

De rechter kijkt Sonja vragend aan. ,,Herkent u daar iets van?''

Sonja: ,,Ja, leugens.''