Tumult over nazistische uitspraken

In Oostenrijk is kritiek op de Bondsraad, de Eerste Kamer, nadat twee leden nazi-praktijken hebben verdedigd. Een van hen wordt nu voorzitter.

Vijftig jaar nadat Oostenrijk zijn bestuurlijke vrijheid terugkreeg, ziet het zich gedwongen om een man tot voorzitter van de Bondsraad te benoemen die deserteurs van de Wehrmacht tijdens de Tweede Wereldoorlog `kameradenmoordenaars' noemde. Bovendien is hij van mening dat er na de oorlog sprake is geweest van een ,,meedogenloze nazi-vervolging''.

De 68-jarige burgemeester namens de rechts-populistische FPÖ van de `Europagemeente Gurk' in Karinthië, Siegfried Kampl, deed zijn uitspraken vorige maand tijdens een debat in de Bondsraad, de deelstatenkamer van Oostenrijk die vergelijkbaar is met de Nederlandse Eerste Kamer. Hij reageerde op een motie van de Groenen die erkenning wilden voor Oostenrijkse deserteurs in de Wehrmacht.

Kampl zei dat men zich wel moest ,,realiseren met wat voor soort mensen we hier te maken hebben. [...] Onder hen bevinden zich moordenaars van hun kameraden [die] in het noorden zijn overgelopen naar de Russen.'' In een vraaggesprek lichtte hij zijn uitspraken later nog toe. Daarin zei hij dat ook na 1945 in Oostenrijk ,,veel niet in orde was''. Zo werd zijn vader ,,opgehaald'' alleen maar omdat hij, ,,net als bijna alle Oostenrijkers'' lid was geweest van de nazi-partij NSDAP.

Het incident kwam op een ongelukkig moment. Want kort daarvoor zei een ander Bondsraadlid, John Gudenus, dat ,,het bestaan van gaskamers in concentratiekampen van de nazi's ,,nog steeds bewezen moet worden''. Gudanus is niet van plan te vertrekken.

Wekenlang werd in Oostenrijk geprobeerd een grote rel te voorkomen. En dat leek te lukken, nadat Kampl, die niets van zijn uitspraken terug wilde nemen (,,Ik had het misschien iets anders kunnen zeggen, maar ik verander niet fundamenteel van mening''), zich bereid had verklaard af te zien van het voorzitterschap van de Bondsraad. Officieel zou hij de functie op 1 juli op zich nemen. Het voorzitterschap gaat bij toerbeurt naar een van de deelstaten en Karinthië was aan de beurt. Kampl is de aangewezen persoon om het ambt op zich te nemen, dat besluit was al genomen voordat Kampl zijn beruchte uitspraken deed.

Kampl besloot na het tumult over zijn uitspraken terug te treden ,,om verdere schade te voorkomen''. Enige waardering voor zijn stap bleef echter uit. Integendeel, zowel bij de Groenen als bij de sociaal-democratische SPÖ vroeg men zich af hoe het toch mogelijk was dat iemand met zo'n bedenkelijk wereldbeeld tientallen jaren lang als een democraat in de Oostenrijkse politiek had kunnen functioneren.

Dat wekte echter de ergernis van Kampl, die inmiddels heeft besloten terug te komen op zijn eerdere besluit en het voorzitterschap toch op zich wil nemen. Kampl heeft gezegd dat hij ,,met de andere partijen in gesprek wil''. Maar het is de vraag of dat zal lukken, want SPÖ en Groenen hebben al gedreigd met een boycot van de aanstaande voorzitter.

Kampl weet zich gesteund door Jörg Haider, tot voor kort leider van de FPÖ en sinds april van het BZÖ, Bündnis Zukunft Österreich. Kampl is Haider gevolgd naar de nieuwe partij en hoorde zijn chef gisteren zeggen dat hij er begrip voor heeft als iemand zegt dat zijn eer op het spel staat. Men moet niet doen alsof Kampl ,,een misdaad heeft begaan'', aldus Haider. Anderen binnen de BZÖ vinden Kampls besluit op zijn minst onhandig.

De huidige voorzitter van de Bondsraad, Georg Pehm (SPÖ), is razend op Kampl. Hij vreest dat in Oostenrijk een oud debat over de betekenis van de Bondsraad opnieuw de kop op zal steken.

De sociaal-democraten eisen inmiddels dat bondskanselier Wolfgang Schüssel maatregelen neemt. Die lijkt dat echter niet van plan. Schüssels conservatieve ÖVP regeert in een wankele coalitie met de BZÖ. Een woordvoerder van de ÖVP wijst er bovendien op dat het de SPÖ is, die met de rechtspopulisten in Karinthië regeert.

Als Kampl niet alsnog zelf terugtreedt kan hij alleen nog gestopt worden als het deelstaatparlement van Karinthië wordt ontbonden. Of het zo ver zal komen is, ondanks de harde woorden van de SPÖ, de vraag.