Magere kunst, pseudo-intellectuele praat

De Oostenrijkse kunsthistoricus en tentoonstellingsmaker Roger Buergel, artistiek directeur van de komende Documenta in Kassel (2007), organiseerde in Witte de With samen met zijn landgenote Ruth Noack een internationale groepstentoonstelling. De expositie in Witte de With heeft de raadselachtige titel Be what you want but stay where you are en is de vijfde en laatste in de serie Die Regierung/The Government. Eerdere afleveringen waren te zien in Lüneburg, Wenen en Barcelona.

De tentoonstelling is op iedere plek opnieuw gemaakt, met steeds voor een deel andere kunstenaars. Het idee is dat Die Regierung een discussiestuk is over de politieke omstandigheden in het gastland. Dit schept verwachtingen. Verschillende interessante invalshoeken zijn denkbaar. Bijvoorbeeld het huidige klimaat van angst in ons land en de verrechtsing van de politiek (voor de Oostenrijkse curatoren een vertrouwd thema). Of de Nederlandse traditie van het consensusmodel met de matiging geneide elites. Of het referendum over de Europese grondwet.

De organisatoren kozen voor Nederland als verbindend thema het zeventiende-eeuwse groepsportret. Op de tentoonstelling is zo'n portret aanwezig, van regenten en rentmeester van het Heilige Geesthuis, door Jan Daemen Cool (1653). De tentoonstelling is een ,,esthetisch groepsportret waarin uiteenlopende kunstwerken uit verschillende geopolitieke gebieden die zich met `regering' bezig houden, samen worden gebracht'', aldus Buergel en Noack. In deze zin is natuurlijk iedere tentoonstelling waarin verschillende kunstwerken rondom een thema worden samengebracht een groepsportret. De Nederlandse politiek komt, niettegenstaande het thema, op de tentoonstelling geheel niet aan de orde. Sterker nog, van een verbindend thema is in Witte de With überhaupt niets te merken. Het is een verzameling van videowerken en installaties waaraan iedere samenhang of `synergie' ontbreekt. Het is ondenkbaar dat iemand die nietsvermoedend deze tentoonstelling binnenloopt ook maar enige clou krijgt over het onderwerp ervan.

Daarbij is de kunst van zeer middelmatig niveau. De bedoelingen kunnen goed zijn, zoals in het geval van het collectieve project Tucumán Arde. Dat gaat over de landbouwhervormingen in Argentinië in de jaren zestig onder dictator Juan Carlos Onganía. Een groep kunstenaars uit Buenos Aires en Rosario ondernam pogingen om archiefmateriaal over deze periode boven water te krijgen. Het archief hebben zij zelf echter grotendeels weer vernietigd. De militaire politie raakte geïnteresseerd in het documentatiemateriaal, omdat aan de hand daarvan onderzocht kon worden welke verbanden er bestonden tussen de vakbonden en de kunstenaars.

Wat nu gepresenteerd wordt in Witte de With is voor de beschouwer volkomen ontoegankelijk. De losse foto's vormen geen archief meer; en evenmin is er sprake van een kunstwerk in de zin dat er een betekenisvol beeld ontstaat. Zonder leeswerk zijn deze foto's betekenisloos.

Dat laatste geldt voor zo'n beetje alle kunst op de tentoonstelling. In deze context verliezen ook de bijdragen van meer interessante kunstenaars als Allan Sekula en Peter Friedl alle scherpte. Dieptepunt is de kinderachtigde installatie van de Oostenrijkse Ines Doujak, met uitgeknipte schepen die aan het plafond bungelen en waaraan beschilderde struisvogeleieren hangen. Dit werk gaat slavernij en allerlei andere vormen van repressie. Het heeft het niveau van een opdracht aan middelbare scholieren in het kader van een slavernij-project. Wie iets dergelijks selecteert voor een serieus bedoelde tentoonstelling bewijst dat hij niet kan kijken en dat hij geen idee heeft van wat kunst vermag.

Het project Die Regierung is belerend, moralistisch en simplistisch. Het is ook een schromelijke onderschatting van de bereidheid van het publiek om zich uiteen te zetten met het thema dat de organisatoren pretenderen aan te dragen, over een mogelijke verbinding tussen kunst en politiek. In plaats van te zoeken naar belangrijke kunstwerken, die openingen bieden en een nieuwe kijk op de wereld, hebben Buergel en Noack mediocere werken gekozen die vervolgens hebben behangen met hun mediocere, pseudo-intellectuele curatoren-verhaal. Heel deprimerend, en niet hoopgevend voor de komende Documenta.

Be what you want but stay where you are, internationale groepstentoonstelling in Witte de With, Witte de Withstraat 50, Rotterdam. Tot 19 juni. di - zo 11-18 uur.