...maakt het Nederlandse ja-kamp extra verbeten

Met extra inzet proberen Nederlandse voorstanders van de Grondwet een tweede nee te voorkomen.

Juist nu ja! Die kreet kwam gisteren van VVD-leider Van Aartsen, een uur na het Franse nee tegen de Europese Grondwet. Hij verwoordde daarmee op bondige wijze de eerste consequentie van het referendum in Frankrijk voor dat in eigen land aanstaande woensdag. De voorstanders van de Grondwet gaan er de komende dagen extra verbeten tegenaan.

Premier Balkenende zette gisteravond de toon voor de laatste dagen van het ja-kamp: ,,We moeten ons niet door de Fransen de wet voor laten schrijven.'' PvdA-leider Bos: ,,De Fransen beslissen natuurlijk niet over wat wij als Nederlanders moeten vinden.''

GroenLinks-leider Halsema: ,,Gelukkig is Europa groter dan Frankrijk.''

Opiniepeilers, zoals Maurice de Hond, spraken in het weekeinde – voor de Franse afwijzing – de verwachting uit dat een Frans nee zal leiden tot een lagere opkomst in Nederland. Maar na gisteren tekent zich een ander mogelijk scenario af. De verbetenheid van de ja-aanvoerders is een aanwijzing dat het referendum na de schokgolf in Frankrijk ook wel nog meer zou kunnen gaan leven dan de laatste twee weken.

De afgelopen weken leidde het steeds fellere debat tussen voor- en tegenstanders in Nederland al tot oplopende uitslagen in peilingen over de opkomst. Eind vorige week zou deze naar verwachting rond 45 procent zijn, ruim boven de dertig procent die CDA en PvdA als drempel hanteren om de uitslag serieus te nemen. In Frankrijk was de opkomst hoger dan verwacht.

Of een hogere opkomst in Nederland geruststellend is voor de partijen in het ja-kamp is de vraag. Sommige voorstanders houden er in hun reacties al rekening mee dat na `non' ook nee komt. D66-leider Dittrich wilde vanmorgen niet de verwachting uitspreken dat Nederland ondanks Frankrijk ,,vast wel'' ja zal zeggen. ,,Dat krijgt een reclamepraatjesachtig niveau'', vindt hij. ,,We moeten de feiten onder ogen zien. Een grote meerderheid van de Fransen zegt nee. Het zal een zware dobber worden.''

Kamervoorzitter en VVD'er Weisglas gaat nog een stapje verder. ,,Fantastisch'', noemt hij de opkomst van zeventig procent in Frankrijk. En het is een ,,uitdaging'' dat hier ook te halen. Maar, zegt Weisglas – die onderstreept te spreken in zijn rol als Kamervoorzitter, en niet als VVD'er: ,,Verder is het een theoretische exercitie geworden. De Grondwet is sinds gisteren kapot.''

Als het in Frankrijk ja was geworden, hadden de voorstanders graag een direct verband met het eigen referendum gelegd. Dan was er hoop aan ontleend in plaats van verbetenheid.

De hoop op een `domino-effect' – waar in Frankrijk extreemrechts al weken op hamert – is nu weggelegd voor het nee-kamp. SP-campagneleider Van Bommel dronk er gisteravond volgens een persbericht om tien uur al `een goed wijntje' op. Het resultaat in Frankijk noemt hij een ,,extra motivatie voor het nee-kamp''.

[Vervolg VERBETEN: pagina 2]

VERBETEN

Ja-kamp past argumenten snel aan

[Vervolg van pagina 1]

SP-leider Jan Marijnissen zei vanmorgen desgevraagd dat een Nederlands `nee' Balkenende weinig keuze laat. ,,Of hij moet een ander volk gaan zoeken, of hij moet de uitspraak van de kiezer volgen en in het buitenland uit gaan leggen. Meer smaken zijn er niet.''

Het Franse `nee' levert de voorstanders van de Europese Grondwet in elk geval een pijnlijke paradox op. De afgelopen weken hamerden zij er op dat een `nee' van één EU-lidstaat genoeg zou zijn om het einde te betekenen van het verdrag. Dat mocht Nederland niet op zijn geweten hebben. Nu het `nee' in een ander land al heeft gewonnen, heeft deze redenering opeens al zijn wervende kracht verloren. Na `Frankrijk' hoeven twijfelaars niet meer bang te zijn Nederland in de EU te isoleren door `nee' te stemmen.

Het ja-kamp heeft inderhaast andere argumenten gevonden. Het Nederlandse `ja' moet een ,,spiraal van negativisme'' in Europa voorkomen, zegt GroenLinks nu. D66'er Dittrich denkt dat een voorstem Nederland een sterkere onderhandelingspositie zal geven als straks alleen Frankrijk in de EU tegen de Grondwet blijkt te hebben gestemd. Ook VVD'er Van Aartsen hoopt dat het Franse `nee' ,,perspectief'' opent voor Nederland om ,,door een overtuigend ja'' een sterkere positie te krijgen. Zowel politiek, tegenover de Franse republiek, als economisch.

Tegelijk heeft het Franse `nee' de discussie op scherp gezet over de interpretatie van een afwijzing. De LPF kwam gisteravond met een reactie die sterke gelijkenis vertoonde met die van het extreem-rechtse Front National in Frankrijk: hun `Vive la France' werd bij de LPF gevolgd door `Leve Nederland'. Volgens LPF-fractieleider Van As wil de ,,Franse burger, net als de Nederlander, behoud van de eigen identiteit en soevereiniteit.'' PvdA-leider Bos vindt het ,,heel moeilijk'' om een interpretatie te geven van de Franse tegenstem. De tegenstanders in Frankrijk zitten op links en rechts, bij de uitersten, midden in het regeringskamp en bij de oppositie, analyseert Bos. Eigenlijk is dus alleen duidelijk dat de Grondwet voor de meeste Fransen ,,een niet overtuigende stap in de richting van verdere Europese samenwerking was.''

SP-leider Marijnissen wilde vanmorgen nog niet ingaan op speculaties dat de SP na een afwijzing van de Grondwet woensdag het voortouw zal nemen om donderdag in de Kamer het aftreden van de premier te eisen. Maar hij houdt wel een slag om de arm: ,,Het hele kabinet heeft zich zo verbonden aan die Grondwet. Na de uitslag gaan wij ons stevig beraden op wat we dan gaan doen.''

D66-leider Dittrich is er al van overtuigd dat uit een `nee' niet zonder gevolgen kan blijven. ,,We moeten er consequenties uittrekken. Maar niet in de zin dat het kabinet weg moet ofzo, maar dat we elke dag over Europa moeten gaan praten. We betalen er nu de prijs dat wij dat 25, 30 jaar niet genoeg hebben gedaan.'' En die boodschap geldt ook niet alleen bij een `nee'. PvdA-leider Bos liet zich eerder ook zo uit. Een ja, zei hij vorige week, zal altijd ,,fragiel'' zijn.

Ook in die zin lijkt het Franse `nee' niet zonder gevolgen te blijven: een Nederlands `ja' moet nu wel heel overtuigend winnen om een debat te voorkomen over de `vertrouwenscrisis' tussen politici en kiezers.