Le Figaro

Deze 29ste mei is nu al verzekerd van een plaats bij de grote historische data. Data die het lot van een land bepalen, die zijn rol op het internationale toneel beïnvloeden en die het evenwicht van zijn instituties betreffen. [...]

De Fransen wisten dat. Zoals ze vanmorgen weten dat al hun oriëntatiepunten zijn veranderd. Er zal een periode zijn vóór de 29ste mei en een periode daarna. Op internationaal terrein is het imago van Frankrijk veranderd. Het werd beschouwd als een land van zekerheden, maar gedurende de campagne heeft het laten zien dat het door twijfel is bevangen. [...]

De Fransen wisten dat. Net zo als ze vanmorgen weten dat het politieke leven van hun land door elkaar is geschud. Niet omdat er winnaars en verliezers zijn: dat is altijd het geval na verkiezingen. Maar omdat de tegenstellingen tussen de aanhangers van het `ja' en de militanten van het `nee' alle samenstellende delen van het politieke leven hebben geraakt en langdurig hebben verdeeld. [...] Kan Frankrijk als een van de laatste landen in Europa zich blijven verzetten tegen de keuzes die in de rest van de ontwikkelde wereld zijn gemaakt, en dat slechts om zijn sociale model te verdedigen, dat er maar steeds niet in slaagt zich te bewijzen?

De Fransen wisten dat. En we moeten heel ver in de geschiedenis van onze Republiek teruggaan om een dag te vinden met een zelfde intensiteit.

L'Humanité

Het ontwerp voor een Europese Grondwet, dit verdrag voor goed vrije-marktgedrag, is verworpen. Ons land wil er niet aan. De weg is nu open om het met andere Europese volken om te bouwen tot een nieuw verdrag. Want, wat ook ook in bepaalde commentaren wordt beweerd, de richting van de uitslag van het referendum is helder. De overwinning van het `nee' is allereerst de vrucht van een formidabele volksmobilisatie en van een nieuwe bloei van linkse politiek. Ze is een oproep om eindelijk een sociaal Europa te bouwen, een Europa dat de wet van de jungle verwerpt, dat het tegen elkaar uitspelen van arbeiders niet wil, dat tegen de sociale dumping is, die slechts de bezitters van grote kapitalen verrijkt. [...]

De Standaard

[...] De crisis die het Franse `neen' uitlokt is dan ook politiek, en valt niet op te vangen met technische scenario's over goedkeuring van de Grondwet. Die crisis zal slechts heilzaam werken als er een debat komt dat de oude clichés verlaat en creatieve oplossingen zoekt voor een Europa dat breed én sterk wil zijn, en dat beter aansluit bij zijn bevolkingen.

Met het neen dat overmorgen in een ander stichtend land dreigt, Nederland, worden immers ook decennia zelfgenoegzaamheid afgestraft van een politieke en maatschappelijke elite die dacht dat Europa zichzelf verkocht, dat het volstond te zeggen dat het goed was omdat het goed was.

Corriere della Sera

[...]Er zijn wel eerder dramatische momenten geweest: de stem tegen ratificatie van de Europese Defensiegemeenschap door het Franse parlement in 1954, de `lege stoel' van Frankijk bij de Raad van de gemeenschap van juli tot okotber 1965, het nee van Denemarken tegen het verdrag van Maastricht in juni 1992, het nee van Ierland tegen het verdrag van Nice in juni 2001. In elk van deze gevallen heeft Europa de ineenstorting of de opsplitsing weten te vermijden, de scheur genaaid, intelligente oplossingen gevonden en nieuwe trajecten uitgevonden. Het eerste probleem dat we nu moeten oplossen [...] is het voortzetten van het ratificatieproces in de landen waar nog niet is gestemd. [...] Onderbreking daarvan zou niet gerechtvaardigd zijn [...] het nee van Denemarken en Ierland blokkeerde de ratificatie van de verdragen van Maastricht en Nice niet. [...] Als we het ratificatieproces doorzetten, bereiken we zeker twee resultaten: we zullen een compleet beeld hebben van het Europa en, vooral, we zullen Frankrijk verplichten in de tussentijd op een verantwoordelijke manier zijn eigen besluiten tegen het licht te houden. Het Franse nee is een potpourri van emoties, vooroordelen en tegenstrijdige opvattingen. Het is aan de Franse regering, uiteindelijk, om te besluiten met welke kritiek zij rekening wil houden en voor welke zij zich niet ontvankelijk verklaart. Het is in de tussentijd aan ons om de vooruitzichten voor de grondwet goed te houden [...].

La Repubblica

[...]Het lijdt geen twijfel dat de crisis die gisteren is begonnen door de Franse stemming [...] een van de ernstigste, zo niet de ernstigste, is in de bijna vijftig jaar dat de Europese Unie bestaat. [...] In deze uren van verwarring is maar één ding zeker: het Franse `nee' zal het toekomstige gezicht van Europa veranderen. Maar het kan niet de blijvende werkelijkheid wegstrepen: de volledige onderlinge afhankelijkheid van de landen die er deel van uitmaken, het bestaan van een gezamenlijke mond, de groeiende culturele identiteit, de objectieve noodzaak die regeringen hebben om hun beleid op elkaar af te stemmen, de pijnlijke ontoereikendheid van kleine natie-staten om in hun eentje de economische en politieke concurrentie in een geglobaliseerde wereld aan te gaan. [...]

Het is duidelijk dat het op de lange termijn niet voldoende is de lopende zaken te regelen. [...] De Franse uitslag laat de mislukking zien van de (nobele) poging [...] in één institutioneel raamwerk twee uiteenlopende en tegenstrijdige visies op Europa te verzoenen.

Aan de ene kant staat de angelsaksische visie op een Unie die wordt gezien als een vrije markt en een subsysteem van het westen, met het doel de groei van democratische politieke stelsels en liberale economische stelsels te bevorderen. Dit anglo-Amerikaanse Europa, dierbaar aan veel Oost-Europese landen, heeft duidelijk geen problemen met zijn identiteit en stelt zichzelf ook geen geografische grenzen. Zo kan het komen tot in het hart van de voormalige Sovjet-Unie en tot aan de randen van het Midden-Oosten. Aan de andere kant die typisch Franse visie van Europa als een sterke geopolitieke eenheid, met een hoge mate van sociale cohesie en vergelijkbare identiteiten, met het vermogen zijn burgers te beschermen, zo niet tegen de werkelijkheid dan op zijn minst tegen [...] hun eigen angsten, en met de ambitie op het wereldtoneel op te treden als een grootmacht die zich heeft ontworsteld aan de Amerikaanse bescherming. Dat is een Europa-natie met duidelijke grenzen, misschien zelfs beperkter dan de huidige, dat die grenzen wil verdedigen met alle middelen waarover een democratische staat beschikt. [...]

The Wall Street Journal

Ondanks de steun van alle grote gematigde partijen in Frankrijk is de grondwet gisteren, na een overweldigende opkomst, afgeschoten. Betekent dit het einde? Zeker niet. De Grondwet heeft de afwijzing gekregen die het verdiende maar heeft wel een levendig debat opgeleverd over hoe en op welke manier de EU zou moeten functioneren. Dit is het succes van het verdrag. Wij stellen voor: laat dat debat doorgaan maar dan zonder de hysterische retoriek waaraan de eurofielen zich de afgelopen dagen hebben bezondigd. En als dit lang genoeg heeft plaatsgevonden, wordt het de EU misschien wel duidelijk wat voor een Grondwet haar burgers zouden willen hebben – één die zijn naam eer aandoet en het waard is om te worden geratificeerd.

The Daily Telegraph

We hadden het wel kunnen zien aankomen, maar het is desalniettemin waanzinnig. Frankrijk, het meest communautaire land binnen de EU, heeft er genoeg van. Door de principes waarop de Europese Unie is gebouwd naast zich neer te leggen – het protectionistische industriële beleid, de landbouwsubsidies, de Gaullistische achterdocht jegens Amerika – hebben de Fransen hun eigen creatie bespot. [...] Een nog zwaardere slag voor de legitimiteit van de EU is nauwelijks denkbaar. [...] Als de Europese leiders ook maar een onsje beschaving in zich dragen, zouden ze de uitkomst accepteren en van richting veranderen.

Deze grondwet bestond namelijk niet alleen maar uit een voorstel voor een paar nieuwe verlengstukken van de Europese macht: het is een herdefiniëring van het gehele `acquis communautaire': de groeiende stapel EU-wetgeving. Zoals de Ja-campagnevoerders hebben aangegeven, zou een Nee-stem een verwerping betekenen van het gehele project. Tout à fait. Dus nu maar eens zien of ze zich neerleggen bij hun eigen logica. Zullen ze die gedeelten van de Grondwet gaan schrappen die, anticiperend op het referendum, al zijn verwezenlijkt? [...]

Zullen ze de Brusselse grenzen terugtrekken zodat de natiestaten opnieuw de controle herwinnen over hun eigen binnenlandse kwesties? Zullen ze de wetgeving met betrekking tot agricultuur, energie, immigratie, transport, en arbeid repatriëren? Je hoeft deze vragen maar te stellen om te weten hoe onwaarschijnlijk het is dat dit zal gebeuren. De waarheid is namelijk dat Brussel al te veel heeft geïnvesteerd in dit proces om het te laten verstoren door zoiets als een referendum.[...]

Het zou werkelijk schandalig zijn als Tony Blair, ten aanzien van zijn eigen kiezers, een soortgelijke minachting ten toon zou spreiden. Hij heeft ons herhaaldelijk beloofd dat wij zullen gaan stemmen, ongeacht wat er in Frankrijk zou gebeuren. Hij moet zich hieraan houden, zelfs als het Franse `Non' wordt gevolgd door een Nederlands `Nee'.[...] De voornaamste reden voor een Brits referendum is dat we geen mogelijkheid hebben gehad om over Europese integratie te stemmen sinds 1975. Er is sindsdien veel gebeurd [...] zonder dat ons daarover iets is gevraagd. Een Brits referendum biedt ons de mogelijkheid om ons eindelijk te kunnen bevrijden van dertig jaar opgekropte frustratie. Principiële Euro-enthousiastelingen accepteren dit: zij weten dat ze Groot-Britannië niet in een nieuw politiek systeem kunnen opnemen zonder de goedkeuring van het volk. Blair moet dit ook accepteren. Als de leiders van de EU het resultaat proberen te omzeilen, als zij grote delen van de grondwet proberen in te voeren via de huidige verdragsstructuren, als zij het Britse referendum afschaffen en de Fransen opnieuw dwingen om te stemmen, zal de publieke woede nauwelijks te bedwingen zijn. Decennia lang hebben de leiders de burgers van Europa niet bij deze kwestie betrokken. Maar nu hebben zelfs de Fransen zich hiertegen gekeerd. Men kan hiervoor zijn oren sluiten in Parijs, Brussel en Londen, maar de uitslag had niet duidelijker kunnen zijn. Welk deel van het `Nee' hebben ze niet begrepen?

Het Financieele Dagblad

[...] De Europese Unie moet nu op zoek naar een oplossing voor deze crisis. Die zoektocht gaat belangrijke besluitvorming verlammen. Als Frankrijk in de zomer van volgend jaar de enige of een van de zeer weinige tegenstemmers blijkt, volgt er vermoedelijk een tweede referendum, niet om dat het Verdrag dat de Grondwet regelt is veranderd, maar omdat de poitieke positie van Frankrijk dan anders ligt. Zeker tot die tijd houdt ze de Unie in gijzeling.

Trouw

[...] De uitslag is een harde klap in het gezicht van de Europese leiders die de grondwet hebben opgesteld, en bovenal een harde klap in het gezicht van de Franse president Jacques Chirac. Die heeft het referendum geïnitieerd en vorige week in een televisieoptreden de kiezers nog opgeroepen vooral voor te stemmen. Meer dan de helft van de Franse kiezers weigerde dat, gemotiveerd door een mengeling aan argumenten; ontevredenheid over onderdelen in de grondwet zelf, angst voor meer macht in Brussel, angst voor verlies aan banen en uitholling van sociale zekerheid, verzet tegen verdere uitbreiding van de Europese Unie, frustratie over de ondoorzichtigheid van eerdere Europese besluiten, en vooral frustratie met het binnenlandse beleid van de Franse regering zelf.

Gezien dat laatste argument zal Chirac nu ongetwijfeld zijn premier Raffarin slachtofferen in een poging nieuw elan te creëren. Maar of dat het gezag van de president zelf kan redden is zeer de vraag. Niet alleen in Frankrijk zal de twijfel groeien over zijn mandaat, maar ook bij zijn collega's in Europa. De positie van Frankrijk als oprichter en motor van de Europese eenwording is daarmee stevig aangetast.

Formeel gesproken is de Europese grondwet nog niet dood, omdat ook de resterende vijftien lidstaten nog hun oordeel moeten geven, al dan niet in referenda. Maar zeker als Nederland – net als Frankrijk grondlegger van de Europese Unie – woensdag eveneens nee stemt, is de politieke conclusie duidelijk; de EU zal nog jaren door moeten draaien op basis van de bestaande, vaak weinig transparante afspraken. En zich vooral moeten herbezinnen op de vraag hoe burgers meer stem kunnen krijgen in het Europese project. [...]

De Telegraaf

[...] De EU moet nu op korte termijn kiezen tussen het voortzetten van het ratificatieproces in de verschillende landen om dan in het najaar van 2006 te besluiten wat met de diverse afwijzingen te doen, of het afblazen van het ratificatieproces en het lijmen van de scherven.

Voor het Nederlandse referendum betekent het Franse nee dat woensdag over iets moet worden gestemd dat feitelijk niet meer bestaat. Maar het referendum kan zo kort tevoren moeilijk worden afgeblazen. Het is te hopen dat de kiezers ondanks het Franse nee opkomen en het verdrag op zijn eigen merites en het belang voor Nederland beoordelen